BEL VOOR DE TWEEDE RONDE (30042003)

"Zo, ik heb al gestemd!" annonceert een vaste koffieklant van de confitería voldaan als hij even na negenen binnenkomt. Het is zondag 27 april, de dag van de presidentsverkiezingen. "Waar heb je gestemd?" wordt er belangstellend geïnformeerd. Deze voor een Nederlander wat overbodige vraag, is voor een Argentijn heel gewoon. In Argentinië krijg je geen oproepkaart waarop dat keurig staat vermeld. Je moet zelf uitvinden waar je moet gaan stemmen. Via het internet bijvoorbeeld of de hulpdienst van een van de politieke partijen. Het is meestal wel in de buurt waar je woont, in een politiebureau of een school.

Stemmen in Argentinië is geen sinecure. Er bestaat een opkomstplicht en de wet stelt stevige straffen in het vooruitzicht aan iedereen die niet op komt dagen. De controle is even eenvoudig als doelmatig. Allereerst moet je Argentijn zijn en een DNI - Documento Nacional de Identidad hebben. Ik heb ook een DNI, een soort persoonsbewijs. Het is een boekje met je persoonlijke gegevens. Er zit onder andere een handig donorcodicil in en een pagina die "constancias electorales" heet. Dat laatste betekent "schriftelijk bewijs dat je aan een verkiezing hebt deelgenomen" daar wordt na het stemmen een stempel ingezet.

Hoe het allemaal in de praktijk werkt? Als kiezer moet je dus in de eerste plaats proberen te ontdekken in welk stemlokaal je moet stemmen. Buiten dat stemlokaal hangen lijsten met de namen van de kiezers die er geacht worden te stemmen. De kiezer moet eerst nakijken of zijn naam op de lijst staat. Op iedere lijst staat het nummer van een "Mesa- een tafel." In het stemlokaal staan een aantal tafels, die ieder voorzien zijn van een duidelijk nummer. Achter de tafel de president en een stuk of vier leden, dat zijn "fiscales - controleurs" die verantwoordelijk zijn voor de goede gang van zaken. Zij controleren het DNI, of de kiezer op de lijst staat, geven het stembiljet uit, stempelen na het stemmen het DNI af en paraferen het stembiljet voordat het de gleuf van de kartonnen doos, die als stembus fungeert, wordt ingeschoven.

Het stemmen verloopt ontspannen. Zoekende mensen bij alle stemlokalen. Bij sommige vloekende mensen die hun naam niet op de lijst kunnen vinden en onderweg moeten naar het volgende stembureau in de buurt. Zelf vloek ik ook bijna als ik wijn wil gaan kopen en ontdek dat de afdeling in de supermarkt waar de alcoholhoudende frisdranken staan met plastic folie is afgeplakt. Op de verkiezingsdag mogen er geen alcoholhoudende dranken worden verkocht. Tegen zessen lichte paniek bij de late stemmers "hoe laat gaan de stemlokalen dicht?" wordt mij twee keer gevraagd. "Om 6 uur" antwoord ik als braaf tijdelijk Argentijn.

Er doen 19 kandidaten mee aan de eerste ronde. Als niemand de meerderheid haalt, dan luidt over drie weken de bel voor de tweede ronde voor de twee kandidaten die de meeste stemmen behaalden. Volgens de laatste enquêtes hadden vijf kandidaten een kans om door te gaan naar die tweede ronde, die "een ballotage" wordt genoemd. Voorop in vrijwel alle enquêtes ex-president Carlos Menem die stug volhoudt dat hij in de eerste ronde gaat winnen. "Als Menem niet in de eerste ronde wint, verliest hij in de tweede!" is de stellige overtuiging van Emilio, onze huismeester. Menem is de meest gehate man van het land. 60% van de Argentijnen heeft verklaard nooit meer op hem te zullen stemmen. Hij lijdt daar niet erg onder. In een vraaggesprek op de televisie legt hij uit dat zijn tegenstanders het nog moeilijker hebben. "Als je in de enquêtes maar 20% van de stemmen haalt, is toch 80% van de kiezers tegen je?" Op de dag van de verkiezing mag er niets over stemgedrag of de verwachte uitslag worden gepubliceerd voordat de stembussen zijn gesloten. Eén televisiezender heeft de klok een paar minuten vooruit gezet en annonceert als eerste dat Menem en partijgenoot Kirchner het in de tweede ronde tegen elkaar zullen opnemen.

De hoofdkwartieren van de kandidaten heten "el bunker." Woonde Hitler daar in Berlijn ook niet in? De "bunker" van Menem is een paar honderd meter van ons huis in het luxe Hotel Presidente gevestigd. Vanaf de 20ste verdieping is er tot op de begane grond een Argentijnse vlag gedrapeerd. De drukke straat is afgezet met dranghekken. Ieder zichzelf respecterend radio- en televisiestation heeft er een reportagewagen staan. Slechts genodigden worden doorgelaten, er zijn veel teleurgestelde gezichten.

Een paar uur na het sluiten van de stembussen is het duidelijk dat er voor het eerst in de geschiedenis een twee stemronde nodig zal zijn. Menem verklaart dat dit slechts een formaliteit zal zijn. Op maandagmorgen hangen er overal in de stad posters met de tekst "Bedankt, ik weet wat de mensen van mij verwachten en ben vast besloten dat te gaan doen." Of Menem inderdaad zal winnen, is een grote vraag. "Alle kandidaten die verloren hebben, sluiten zich aan bij Kirchner" zegt Emilio. "Denk je nou echt dat wij een Chileense als Primera Dama willen?" vraagt mijn taxichauffeur. Menem heeft een Chileense echtgenote. Menem heeft nog nooit een verkiezing verloren, zal hij op 18 mei voor het eerst van zijn leven in de tweede ronde knock out gaan? Bij de graffiti artiesten bestaat geen enkele twijfel over wie er zal winnen. Zij hebben het staatsie-portret van de nieuwe president alvast op de muren in het centrum van Buenos Aires gespoten.