JATWERK 3 - DE GROTE VERDWIJNTRUC (06072003)

Dit weekeinde liep ik op mijn zondagse zwerftocht door Buenos Aires langs het "Teatro Colon" het operagebouw. Op de plek aan de gevel, waar tot voor kort een bronzen plaquette was bevestigd, die er aan herinnerde dat hier ooit het eerste spoorwegstation van de stad stond, was niets anders meer te zien dan een koperpoets vetrand en vier afgebroken keilbouten. De plaquette was los gewrikt en is ondertussen vrijwel zeker verpatst voor de schrootwaarde van een paar Euro's. Toen ik het zag, schoot mij weer eens door het hoofd wat er zoal aan mensen en dingen verdwijnt in deze wereldstad. En dat is erg veel.

Het zijn niet alleen de bronzen plaquettes, maar ook telefoonkabels, bronzen beelden, putdeksels, straatnaambordjes, enzovoorts. Relatief klein spul. Auto's zijn iets groter. Gemiddeld worden er 11.000 per maand gestolen, net zoveel als er nieuwe auto's worden verkocht. Ze worden niet gestolen om te worden doorverkocht, het gaat om de onderdelen. Hoewel de autodieven waarschijnlijk geen economie hebben gestudeerd, weten zij beter dan de gemiddelde econoom dat de som der onderdelen heel wat meer waard is dan die ene auto. Om een eind aan de autodiefstallen te maken, heeft de regering van de provincie Buenos Aires gedecreteerd dat alle autosloperijen onmiddellijk moeten sluiten. Het verkopen van tweede hands auto-onderdelen is eveneens per decreet verboden. Volgens cynische collega's gaat de handel illegaal verder en krijgt het als zeer corrupt bekend staande politiekorps zo maar een nieuwe bron van inkomsten in de schoot geworpen.

En er verdwijnen mensen. Veel Argentijnen emigreren terug naar het land van hun ouders of grootouders of naar Israël. Vorig jaar emigreerde bijna 10% van de Joodse Argentijnen naar het Beloofde Land. Iedere maandag, week in week uit, vertrok er een volle gratis vlucht naar een land waar je voortdurend het risico loopt een zichzelf opblazende Palestijn tegen te komen. Hoe uitzichtloos moet hun leven in Argentinië niet zijn geweest. Naar Spanje vertrekken veel Argentijnen als toerist. Ondanks of juist dankzij de crises, waren het er in 2002 volgens het Spaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken, die dat heel precies bijhoudt, 128.312. Volgens dezelfde tellers maakten slechts 18.742 toeristen gebruik van hun retourbiljet, dat waren dus de echte. De rest heeft zijn "vakantie" voor onbepaalde tijd verlengd en verblijft nu illegaal in Spanje. Al die Argentijnen gaan tenminste vrijwillig. Anderen verdwijnen tegen hun zin, zij worden ontvoerd. Naast autodiefstal is "ontvoeren" een andere goed renderende bedrijfstak in Buenos Aires en omgeving.

Binnen de branche zijn er een paar specialismen. Zelfontvoering is iets voor middelbare scholieren of jonge werklozen. Zij verdwijnen korte tijd uit zicht, laten hun ouders opbellen met de mededeling dat ze zijn ontvoerd en eisen een de draagkracht van pa en ma gerelateerd losgeld. Het zijn meer kleine afpersers, beginners in het vak. De al wat gevorderden praktiseren de "secuestro express - de bliksemontvoering" die gemiddeld een paar uur duurt. Je krijgt een mes of een pistool in je ribben geduwd en wordt gedwongen betaalkaart en pincode in te leveren. Of je wordt mee naar je huis genomen om je daar zoveel mogelijk geld afhandig te maken. Het is een publiek geheim dat veel Argentijnen het "safer" vinden hun geld in de linnenkast of onder hun matras te bewaren dan aan een bank toe te vertrouwen. De "bliksemontvoerders" spelen daar handig op in, een bank beroven is immers een stuk gecompliceerder. Een collega die het lijdend voorwerp van zo'n bliksemontvoering was, verhuisde daarna bliksemsnel "nu ze weten dat ik geld in huis heb, komen ze vast terug." Hij had kennelijk niet het onderste uit de linnenkast gehaald.

De absolute top in het vak zijn de bendes die zijn gespecialiseerd in het ontvoeren van bekende personen of hun familieleden. Bij voorkeur vaders of kinderen. Gerenommeerde zakenlieden, voetballers en populaire acteurs lopen een verhoogd risico om vroeger of later diep in de buidel te moeten tasten om een gegijzeld familielid vrij te kopen. Het gaat niet om lullige bedragen. De eerste eis is vaak een heel of half miljoen Dollar. Maar de ervaring leert dat uiteindelijk "ieder redelijk aanbod" wordt geaccepteerd. Vooral als de ontvoering wat langer duurt en de familie niet zo gauw in staat is om het geëiste losgeld op te hoesten, zakt de prijs. Tijdens een gesprek, dat kort geleden op de tv was te horen, snauwde een overspannen klinkende ontvoerder de vader van de 14 jarige Facundo Laffont toe dat als hij problemen had om het geld bij elkaar te krijgen hij zijn huis maar moest verkopen. "Of haal je zoon liever uit de rivier op?" Een dode ontvoerde is echter in meerdere opzichten goed waardeloos, Facundo werd na drie weken gezond en wel vrij gelaten.

Vrijdagavond werd er in twee wijken aan de rand van Buenos Aires gedemonstreerd tegen de toenemende onveiligheid. In beide wijken waren in de loop van de week buurtbewoners bij roofovervallen vermoord. Een bejaarde man in zijn huis en een jonge man die zijn auto niet zonder slag of stoot aan autodieven wilde afstaan. De voorzitter van het buurtcomité verklaarde "Alles is aan het verdwijnen. Onze welvaart, ons werk, we kunnen 's avonds niet meer over straat en zijn zelfs in ons eigen huis niet meer veilig." Het zijn trieste protesten tegen het verdwenen rustige en goede leven van weleer. Jatwerk van de ergste soort dat helaas niet even per decreet kan worden verboden.