LA TORRE DE LOS INGLESES (05032003)

Tot mijn verbazing hoorde ik de Big Ben slaan toen ik ruim na middernacht het terras van mijn hotelkamer opliep. Na bijna een dag te hebben gereisd, was ik een uur eerder voor het eerst in Argentinië aangekomen en dit was wel het laatste dat ik had verwacht. Het gaf wel een vertrouwd gevoel en herinnerde aan mijn eerste baan in het buitenland, in Londen. Daar had ik bijna vier jaar een kantoor met uitzicht op het parlement en haar beroemde klokkentoren. News at Ten, het journaal van de Engelse commerciële televisie, begon in die tijd (en misschien nog wel) met het slaan van de Big Ben. Tussen de slagen door werden de hoofdpunten van het nieuws aangekondigd. Op rommelmarktjes kocht ik er klokken. Aan het eind van mijn Engelse jaren had ik er een stuk of dertig die nooit gelijk de kwartieren, halve en hele uren wilden slaan. Een stuk of tien hadden een "Big Ben slagwerk" en kondigden de uren aan met een imitatie van de echte. Net zoals de onbekende klok in Buenos Aires.

De "Big Ben" bleek vlakbij in een rode bakstenen toren te huizen, de Torre de los Ingleses - de Toren van de Engelsen, vandaar. De toren staat eenzaam in het midden van een parkachtig plein dat tot een jaar of twintig geleden de Plaza Britania heette. Nadat de Argentijnse strijdkrachten in de oorlog om de Malvinas (Falklandeilanden) roemloos door het Britse leger waren verslagen, moest alles dat aan Engelsen of Britten herinnerde worden omgedoopt. De Torre de los Ingleses werd Torre Monumental en de Plaza Britania het Plein van de Luchtmacht. Het monument zelf kwam de oorlog ook niet ongeschonden door. "Verzetstrijders" brachten aan de voet van de Toren een springlading tot ontploffing om dit symbool van de gehate vijand voor eens en voor altijd op te ruimen. Net als met de oorlog zelf, ging dit glansrijk mis. De zware voordeur werd onherstelbaar beschadigd en de Toren liep flinke structurele schade op. De fundamenten
waren echter steviger dan de kracht van de explosie. Bijna een eeuw geleden ontworpen door Engelsen en gebouwd door Engelsen met uit Engeland geïmporteerde bouwmaterialen, ergo buitengewoon solide.

Op de begane grond van de Toren, in de ontvangstruimte, hangt een marmeren gedenkplaat waarin "Los residentes británicos al gran Pueblo Argentino. 25 Mayo 1910" is gehakt De Toren was een geschenk van de Argentijnen van Britse afkomst aan de Argentijnse staat ter gelegenheid van de viering van de honderdste verjaardag van de mei-revolutie van 1810. Toen werd de Spaanse onderkoning "onttroond" en de grondslag gelegd voor de onafhankelijke Republiek Argentinië. Als het aan de Engelsen had gelegen, was Argentinië een Engelse kolonie geworden. Spanje was bezet door Napoleon, Napoleon was de vijand, Argentinië was vijandelijk grondgebied en de Engelsen probeerden een paar keer om het land in te pikken. De burgers van Buenos Aires verzetten zich stevig en hielden de invasietroepen buiten de deur. Een aantal kleine monumenten bij ons in onze buurt herinneren aan die Engelse invasies.

Wat de soldaten met wapens niet was gelukt, zou Britse burgers die geld te investeren hadden later wel lukken. De Britten kregen een stevige greep op de Argentijnse economie door het beheer van de haven en de aanleg van spoorwegen. Hun lange aanwezigheid in het land is onder andere zichtbaar in de sportwereld, want waar anders wordt zo fanatiek rugby of polo gespeeld als in voormalige Britse gebieden overzee? Om maar niet te spreken over de dagelijkse paardenrennen en de weddenschappen er omheen. De Britse aanwezigheid leeft ook voort in de achternamen van veel collega's zoals Peter Hales, Henry Smiles, Robert Peebles, Alfred Armstrong, Patricia Bell om er een paar te noemen.

Een paar jaar geleden werd besloten om de Toren te restaureren en een toeristische en culturele functie te geven. Er worden nu fototentoonstellingen georganiseerd die meestal weinig om het lijf hebben. De ruimtes zijn te klein, te donker en hebben te weinig muur. Vorige maand bijvoorbeeld. "Beelden uit de cosmos" lelijke met de computer gemanipuleerde foto's van Máximo Mac Donnell, op de tweede etage. Op de derde is een werkplaats. Op de vierde etage "retratos desnudos" van Gabriela Mittulo. Een stuk of 15 naaktfoto's van alledaagse vrouwen, die met een uitdrukking van "zou ik dit nu wel doen?" poseren. Op de vijfde etage meer blote foto's van een vrouw in een badkuip. Werk van de fotografe Guadalupe Benavídez, die zo te zien geheel op borsten en tepels is gefixeerd. Saaie zwart wit foto's. De zesde verdieping is eigenlijk de leukste, daar heb je vanaf de galerij een mooi uitzicht over het stadsdeel Retiro. Tegenover de toren, hemelsbreed op 100 meter, is het monument voor de Argentijnse militairen die tijdens de oorlog om de Malvinas sneuvelden, navranter kan het nauwelijks. Boven de boomtoppen van de Plaza San Martín zie ik nog net het dak van onze flat, die recht tegenover de Toren ligt.

Wat ik die eerste nacht in Buenos Aires nog niet wist, was dat we diezelfde "Big Ben" kort daarna iedere dag zouden kunnen horen slaan. We vonden een flat, waar ik vanuit mijn luie stoel de verlichte bovenste vijftien meter of zo van de Toren kan zien. Zo waan ik me 's nachts, als er geen verkeerslawaai is en de klok van de Torre de los Ingleses de kwartieren slaat, soms even terug in Londen.