SOMS HERINNERT ARGENTINIË MIJ AAN AFRIKA 14 - VERRASSINSFILM (28042005)

Argentinië lijkt beslist niet op Afrika, het tegendeel is eerder waar. De bevolking is bijna 100% blank en laat te pas en vooral te onpas weten van Europese afkomst te zijn, zelden kom ik op straat een donker gekleurde medemens tegen. De zon schijnt ook veel minder en als het regent, voelt het regenwater als een koude douche. Lang niet zo lekker als een lauwe tropische regenbui. Zeker, de corruptie schijnt groot te zijn, maar aan de andere kant is er een goede en functionerende infrastructuur. De Argentijnen laten zich er graag op voorstaan in het meest Europese land van Latijns Amerika te wonen en hebben er alles aan gedaan om Buenos Aires zoveel mogelijk op Parijs te laten lijken: brede boulevards en statige huizen. Ondanks dit alles gebeuren er regelmatig dingen die mij aan Afrika herinneren, zoals deze week.

Kankerend staan we in de lange rij voor de kassa van de megabioscoop. Door de kloterige manier waarop de kaartverkoop is georganiseerd, dreigen we de film die we willen gaan zien te missen. Zijn we daarvoor vroeg op zondagmorgen opgestaan? Het nut van het high tech kaartverkoopsysteem wordt vakkundig om zeep geholpen door de vele bioscoopbezoekers die uitgebreid overleg plegen met de cassière over de film die ze al dan niet willen gaan zien. De cassières hebben op hun beurt alle tijd voor dit soort zeikerds, waarschijnlijk het enige vermaak dat zij tijdens hun eentonige werkdag hebben. Na een half uur, de film is inmiddels al een kwartier bezig, zijn we eindelijk aan de beurt. “Nee, als de film eenmaal is begonnen, mag er niemand meer naar binnen” aldus worden ons de strenge regels van het Internationale Festival van de Onafhankelijke Film van Buenos Aires voor gehouden. Leuk is anders.

In tegenstelling tot degene aan de kassa naast ons, die daar al minstens tien minuten over zijn filmkeuze staat te ouwehoeren, hebben wij tijdens het wachten de alternatieven alvast doorgenomen. Als me de korte inhoud van “Whisky Romeo Zulu” wordt verteld, herken ik gelijk de smeuige verhalen die Leo ruim een jaar geleden in Rio de Janeiro vertelde over zijn aandeel in de productie van een film die toen nog de werktitel “Costanera Norte” had. Het zijn de verfilmde belevenissen van regisseur en hoofdrolspeler Enrique Piñeyro over de tijd dat hij piloot was bij de inmiddels failliete Argentijnse luchtvaartmaatschappij LAPA. In de film wordt Piñeyro herhaaldelijk door zijn superieuren gekapitteld omdat hij teveel en te vaak over het slechte onderhoud van de vliegtuigen zeurt, over de achteraf valse alarmen die afgaan en hem doen besluiten niet op te stijgen, over de brandblusapparaten die niet zijn gecontroleerd. Dit soort lastpakken redt het zelden in een omgeving waar ritselen en het aan de laars lappen van de veiligheidsvoorschriften heel gewoon is. “Dit is Argentinië” wordt hem op een bepaald moment toegesnauwd “hier gelden andere regels.” “This is Africa, Ici c’est l’Afrique” zingt er direct door mijn hoofd. Hoe vaak ben ik daar niet zonder erbij na te denken en met doodsverachting in een met ijzerdraadjes aan elkaar hangend vliegtuig gestapt? Uiteindelijk haalt Piñeyro zijn gelijk als het vliegtuig met de roepnaam “Whisky Romeo Zulu” in augustus 1999 in Buenos Aires neerstort omdat de piloot het “vast en zeker valse alarm” negeert. Maar zelfs dan beweert een conservatieve televisiecommentator keihard dat de verwijten die de eigenaar van LAPA daarna werden gemaakt, ervoor zorgen dat entrepreneurs zich voortaan wel twee keer zullen bedenken om iets nieuws op te starten in Argentinië. Met andere woorden, wie zich druk maakt over veiligheid van de passagiers, zoekt spijkers op laag water. “Hijo de puta” is de hartgrondige reactie van iemand achter me. Einde.

Eer paar dagen geleden was ik flink teleurgesteld toen een van de weinige films die ik echt graag wilde zien, was uitverkocht. Dat wordt helemaal goed gemaakt met de aankondiging dat op de slotavond van het filmfestival “Moolaadé” van de Senegalese schrijver en cineast Sembene Ousmane de “pelicula surpresa - de verrassingsfilm” zal zijn. De in 1923 geboren Ousmane is een van mijn favoriete Afrikaanse auteurs. Mooie boeken over de dekolonisatie, over sociale problemen en onrust, over Afrikaanse mystiek. Boeken die ik met zoveel plezier heb gelezen omdat Ousmane het alledaagse leven in Afrika ten zuiden van de Sahara zo herkenbaar beschrijft. Genoten heb ik van “De houtjes van God”, “Het einde van een Imperium”, “De vrucht der Schande”, “Krassen van vrijheid” maar het allermeest van “de Postwissel.” In deze novelle worden de pogingen van een eenvoudige Senegalees beschreven, die probeert een cheque te innen die een familielid dat in Europa werkt hem heeft gestuurd. Uiteraard raakt hij verstrikt in de netten van de bureaucratie en van de charlatans die hem van zijn geld afhelpen. Het is zo beeldend beschreven, dat ik het voor mijn ogen zag gebeuren terwijl ik het verhaal las. Het thema van “Moolaadé” is het besnijden van jonge meisjes in een dorp op het Afrikaanse platteland waar de “moderne tijd” nog niet is doorgedrongen. Enkele vrouwen liggen dwars, de mannen houden vol dat de Islam het voorschrijft. De vrouwen hebben op hun transistorradio gehoord dat dit niet zo is, daarop nemen de mannen alle radio’s in het dorp in beslag en verbranden die op het plein voor de moskee. De vrouw die zich het hevigst verzet, wordt voor de ogen van het hele dorp door haar man met een leren zweep afgeranseld. Dat is de straf voor het verzet tegen het oeroude gebruik en het gebrek aan respect voor haar echtgenoot en de Islam. Het pak slaag heeft echter een averechts effect, daarna verzetten vrijwel alle vrouwen zich en wordt het besnijden afgeschaft. Eind goed, al goed! Hard werken hoor zo’n drama in het Wolof met ondertitels in het Spaans. Maar toch, naarmate de film vordert, bekruipt me een licht gevoel van heimwee. Wat een dwarse Argentijnse piloot en een verrassingsfilm op een kille herfstdag in Buenos Aires al niet aan herinneringen aan tropisch Afrika kunnen oproepen.