BUENOS AIRES - VALPARAISO EN TERUG - 6 (11042011)

Vrijdag, 18 maart 2011. In Viña del Mar zijn sinds mijn vorige bezoek opnieuw de nodige mooie grote huizen uit de goede oude tijd gesloopt en vervangen door hoge flatgebouwen die de nieuwe goede tijden symboliseren. Het wordt er wel moderner, maar niet mooier door. In Valparaíso, aan de ander kant van de baai, zijn veel oude huizen die zichtbaar slooprijp waren juist heel mooi opgeknapt. Zoals bijvoorbeeld het hotel Gervasoni waar wij gaan logeren, dat is gevestigd in een het grote voormalige woonhuis van een havenbaron. Het eerste dat we in dat huis in onze kamer vinden is de instructie “WAT TE DOEN IN GEVAL VAN EEN AARDBEVING”. Niet geheel overbodig in deze stad die regelmatig aardbeeft.

Zaterdag, 19 maart 2011. Pablo Neruda, in 1971 Nobelprijswinnaar voor literatuur, speelt postuum en onbewust bijna een hoofdrol in dit bezoek aan Chili. Al vroeg in de ochtend spoeden wij ons naar Isla Negra, een uur ten zuiden van Valparaíso, om wat eens zijn huis aan de kust was te bezoeken. Isla Negra is helemaal geen eiland, Neruda noemde een zwarte rotspartij op het stand “Isla Negra” en nu heet het hele dorp geloof ik zo. Het huis van Neruda werd stukje bij beetje gebouwd, iedere keer als het te klein werd, werd er weer wat aangebouwd. Zelf vond hij dat het huis uiteindelijk net op Chili als land leek: langgerekt en niet al te breed. Neruda zou een overtuigd marxist zijn geweest, maar dat wil je eigenlijk niet weten als je hier op bezoek bent. Of wellicht begrijp ik gewoonweg niet wat de Marxistische levensstijl inhoud. Op basis van wat hier ruimte na ruimte is te zien, raak ik er steeds meer van overtuigd dat Neruda een salonmarxist was met opzichtig kapitalistische trekken. Oftewel iemand die zich in ruime mate kon permiteren deze idealen aan te hangen en uit te dragen, zonder er zelf al te veel last van te ondervinden. Als we door de Casablanca Vallei rijden, wordt het grote succes van de Chileense wijnindustrie zichtbaar. Liepen de wijngaarden in mijn herinnering tot de voet van de heuvels, tegenwoordig worden ze ook tegen de heuvels op en over de heuvels heen aangelegd. Heuvels, die in Nederland bergen genoemd zouden worden. De Chileense wijngaarden liggen eveneens in de schaduw van de Andes, net zoals die van Mendoza. Vanaf beide kanten kijkt de bezoeker omhoog en ziet de Aconcagua boven alles uitsteken.

Het huis mag uitsluitend onder begeleiding worden bezocht, fotograferen verboden! Neruda, schrijver en diplomaat, verandert voor mijn gezelschapsdame en mij plotsklaps in een verzamelaar en levensgenieter. Wat kan het verder schelen of het huis heerlijk confortabele stoelen heeft en bedden, open haarden, uitzicht op de Stille Oceaan of een gezellige eetkamer. Noodzakelijk kwaad, meer niet. Het is slechts het decor voor de collecties willekeurige objecten die hij in de loop van zijn diplomatieke carrière waar ook ter wereld kocht en zonder gezeik van de douane of andere bemoeizuchtigen terug naar Chili kon brengen. Zo verzamelde Neruda werkelijk prachtige houten boegbeelden die als decoratie voor de grote salon van het oorspronkelijk huis dienen. Veel mooier dan de kleine, maar toch wel fraaie collectie van de sloop geredde lokale boegbeelden van het Museo Benito Quinquela Martín in de oude havenwijk la Boca van Buenos Aires. Er is een privé café met een collectie flessen en bierpullen. Oude landkaarten, waarvan een Nederlandse van de Straat Magellaan, de zuidelijke doorsteeek van de Atlantische naar de Stille Oceaan, waar op in oud-Nederlands door de cartograferende zeelieden werd genoteerd dat zij de kusten en de rest met eigen ogen hadden waargenomen. Waarom heet Kaap Hoorn “Kaap Hoorn” en is er in die onwaarschijnlijk vijandige omgeving een Nassau Baai en een Staten Eiland? Dankzij ondernemende landgenoten uit de 17e eeuw natuurlijk. Een verzameling vlinders en torren, nog meer boegbeelden, Afrikaanse maskers en dan, in de slaapkamer, probeert onze begeleidster me te verrassen “kijk, dat is een oude prent van de haven van Rotterdam”. Dat ding hangt nota bene boven het bed van Neruda met uitzicht over de oceaan, zoals Salvador Dalí in Llobregat vanuit zijn bed uitzicht had op de Middellandse Zee. Ik moet me inhouden om niet in lachen uit te barsten, want de afbeelding lijkt absoluut niet op Rotterdam in welk tijdperk dan ook. Van nature kon ik nogal eens cru reageren wanneer zoiets als dit voorviel, maar heb mezelf aangeleerd dat te temperen. Ik kijk nog eens goed naar de gravure en zie dat er “Pont” staat, in plaats van “Port”. Dat scheelt aanmerkelijk. De alleswetende gids ziet er niet erg blij uit en vertelt de volgende groep bezoekers die ze gaat rondleiden vast en zeker weer precies hetzelfde – onjuiste – verhaal.

Neruda en zijn derde echtgenote liggen samen in de tuin begraven met uitzicht op zee. Zijn eerste vrouw was de Nederlandse Maria Antonia Hagenaar die hij, als Chileens consul, in de jaren 30 van de vorige eeuw in het toenmalige Batavia ontmoette. Overal staat daarbij als land “Java” vermeld. Een beetje onderzoek zou hebben aangetoond dat dit niet helemaal correct is, jammer genoeg net zo slordig met de “Haven van Rotterdam”. Uit de bovenkant van een groot rotsblok op het strand voor het huis van Neruda, heeft een beeldhouwer een borstbeeld van hem gehakt. Starend naar de branding van de oceaan, zijn karakteristieke baret of pet op zijn hoofd. Ik klim naar boven en ga even naast hem zitten. Niet dat hij veel te vertellen heeft, maar gewoon voor het uitzicht. Het klinkt onwaarschijnlijk, maar op de oever aan de andere kant ligt China.

wordt vervolgd