DECEMBERRITUELEN (31122014)

De eerste keer dat ik tijdens de maand december in Buenos Aires woonde, zal ik nooit vergeten. Dat was in 2001, dat was de decembermaand dat Argentinië weer eens failliet ging en een diepe sociaal-economische en politieke crisis begon. De dag dat mijn geliefde eindelijk arriveerde, was ze jarig. Na haar visumaanvrage maandenlang in behandeling te hebben gehad, ontdekte de Argentijnse consul “opeens” dat ze de Nigeriaanse nationaliteit had, hetgeen een paar maanden extra vertraging opleverde. Het werd een verjaardag om nooit te vergeten. Vooral in de wat minder gegoede wijken werden op die dag veel winkels geplunderd, de supermarkt bij ons aan de overkant kreeg politiebewaking. Het beeld dat, indien de heer Alzheimer het toestaat, voor altijd in mijn geheugen staat gegrift, is het directe televisieverslag van “de gebeurtenissen”. Terwijl de verslaggever zijn verhaal deed, roofden op de achtergrond een paar mannen een koelvitrine uit een winkel en wandelden daar ongestoord mee weg. Proletarisch winkelen van een andere orde. Als er uit pure armoede voedsel wordt gejat, kan ik daar desgewenst begrip voor opbrengen, maar een koeltoonbank? Een dag later werd President Fernando de la Rúa na aanhoudende straatprotesten uit het Casa Rosada verjaagd. Het overdadig gebruik van traangas zorgde ervoor dat mijn collega's en ik ons vlakbij “het episch centrum” gelegen kantoor moesten verlaten. Hoewel ik het politieoptreden, dat vanuit mijn kantoorraam goed te volgen was, nogal beheerst vond in vergelijking met wat wij in Lagos waren gewend. Ze gebruikten nota bene alleen maar rubber kogels, terwijl in Nigeria gelijk met scherp werd geschoten. In dat veen keek men niet op een turfje. In volgende jaren zou blijken dat straatprotesten bij de couleur locale horen en het plunderen van supermarkten bij de decemberrituelen.

Vooral vorig jaar december was het weer eens goed raak, mede doordat de politie in een aantal provincies weigerde de straat op te gaan zolang hun looneisen niet waren ingewilligd. Het eisen van een loonsverhoging of een extra eindejaarsuitkering in verband de sterk gestegen kosten van levensonderhoud horen ondertussen ook tot de decemberrituelen. Net zoals de herhaalde eis van actiegroepen van minderbedeelden dat de grote supermarkten hen voedselpakketten cadeau moeten doen, met de dreigende ondertoon dat ze anders en masse komen winkelen zonder af te rekenen. December, een dure maand waarin het schooljaar eindigt, de grote zomervakantie begint en de cadeaus voor de Kerst en ook alvast voor Reyes, Driekoningen, moeten worden gekocht. Het begon op klaarlichte dag in Bariloche waar een supermarkt voor het oog van de televisiecamera's werd leeggeroofd. Na het vallen van de avond werd in de hoofdstad van de provincie Córdoba op grote schaal ingebroken bij supermarkten en winkels die elektronica en huishoudelijke apparaten verkopen. Rooftochten die niets met armoede te maken hadden, waarbij koelkasten, flatscreentelevisies en mobiele telefoons werden gejat en waarbij wel de alcoholische versnaperingen uit de schappen werden gehaald, maar de frisdranken niet werden aangeraakt...... De eigenaren van de vele door Chinezen gedreven buurtsupers werden na een oproep op sociale media om hen te beroven – buitenlanders die profiteren van Argentijnen immers – behoorlijk nerveus. Met name tijdens de urenlange stroomstoringen, die zodra het hier warm wordt “normaal” zijn, werden de deuren snel gesloten. Toen dit jaar in Nederland de stoomboot van Sinterklaas aanlegde, begon in Argentinië het veiligheidsoverleg om de plunderingen, de “saqueos”, eens een keer voor te zijn. En zowaar, december 2014 is voorbijgegaan zonder het rituele leeg roven van supermarkten. Saai!

Voor het opzetten van de kerstboom is 8 december de juiste dag. Op de “Día de la Virgen”, de dag dat Katholieke Kerk de “Onbevlekte Ontvangenis van Maria” viert. De symbiose van een heidens en een katholiek decemberritueel. Kerstbomen in Buenos Aires zijn niet de mooie vaderlandse naaldbomen, de boompjes hier zijn van plastic of een andere kunststof. Voor het Casa Rosada, de zetel van de regering, staat een nogal lelijke designerboom. Voor de zekerheid kijk ik even binnen, dat kan op zaterdag en zondag, en ontdek dat daar tenminste iets staat dat op een echte boom lijkt die is versierd met de Argentijnse kleuren. Dit jaar vind ik de mooiste “boom” die van de kunstenares Marta Minujín, een opblaasboom bovendien. Stukken kleurrijker dan de saaie groene van Paul McCarthy die korte tijd de Place Vendôme in Parijs sierde en toen door demonstranten werd lekgestoken omdat het teveel op een “butt plug” leek. Die van Marta blijft staan totdat ie uit zichzelf leegloopt, hoewel dat wel even zal duren omdat er een pompje bijstaat dat de spanning dag en nacht op peil houdt. Voor een “stille nacht, heilige nacht” moet je trouwens helemaal niet in Argentinië zijn. Nochebuena, kerstavond, wordt in huiselijke kring gevierd. Totdat het middernacht is, dan wordt er meer vuurwerk afgestoken dan elders met nieuwjaar. Pas daarna is het tijd om de cadeautjes uit te pakken. Tja, bij gebrek aan echte kerstbomen doet men dus niet aan het op straat verbranden van die dingen als de klok op 31 december middernacht heeft geslagen. Nee, het laatste decemberritueel in Buenos Aires vindt plaats op de allerlaatste werkdag van het jaar. Dan gaan de ramen van de airconditioned kantoren voor één keer open en worden er handenvol papiersnippers naar buiten gegooid. Die dwarrelen rustig naar beneden, zodat het bij ruim dertig graden, net lijkt of het toch even sneeuwt.