ARGENTIJNSE KINDEREN GAAN DE NATUUR IN – (09062015) – gastbijdrage van Irene Post

Schreeuwende kinderen in de moestuin, onrustig blatende schapen, schoolexcursies door de natuur; dat omschrijft de tweede halte in mijn zoektocht naar duurzaamheid in Argentinië. Deze WWOOF-plek was de educatieve boerderij Casablanca in Capilla del Monte (Córdoba). Groepen jongeren krijgen hier workshops die hen leren hoe ze een duurzame toekomst kunnen vormgeven. Duurzaamheid is vooral een state of mind, leerde ik. En bewustwording de sleutel tot verandering.

Milieueducatie is hard nodig
Zo'n educatieve boerderij is de Argentijnse variant van het Nederlandse milieueducatiecentrum. Er is een kinderboerderij met dieren uit de regio, zoals schapen, geiten, nandoes, lama’s en leguanen. Verder zijn er een grote biologische moestuin, tientallen autochtone en exotische bomen en een natuurlijke beek. De eigenaars Sandra en Juan Carlos ontvangen groepen (school)kinderen voor dagworkshops of meerdaagse kampen over duurzaamheid en milieu. Zo begeleiden ze onder meer 3-daagse natuurkampen in het kader van een landelijk project van het Ministerie van Onderwijs dat 2 jaar geleden begon. Het idee: veel Argentijnse kinderen komen de stad nooit uit en hebben geen idee waar hun eten vandaan komt of waar hun vuilnis heengaat. Afvalscheiding en bewust consumeren zijn hier tamelijk nieuwe onderwerpen. Andere kinderen groeien op in een rurale omgeving, maar leren weinig over bewust omgaan met het milieu: boeren in hun omgeving buiten de grond uit met grote soja-akkers en vervuilen het grondwater met chemische bestrijdingsmiddelen. Hoogste tijd om stads- én plattelandskinderen te leren over duurzaamheid.

Competenties opdoen in de natuur
Het project werd opgepakt binnen het bestaande educatieprogramma van CAJ (Centros de Actividades Juveniles). CAJ wil het onderwijs op Argentijnse scholen verdiepen – met nieuwe thema’s – en veranderen – met nieuwe lesvormen en activiteiten – om de leerlingen beter voor te bereiden op de maatschappij. Scholen gaan aan de slag met projecten rond de thema’s wetenschap, nieuwe media en technologieën, sport en recreatie, kunst en literatuur en milieu en natuur. De activiteiten rond het laatste thema zijn gericht op ecologie, het belang van schoon water en duurzaam omgaan met afval. Om kennis te maken met de praktijk gaan de leerlingen van middelbare scholen in het hele land bovendien jaarlijks 3 dagen op natuurkamp bij een educatieve boerderij in hun regio. Zo ontving Casablanca leerlingen uit de provincies San Juan en Córdoba. Hoe zo’n natuurkamp eruit ziet? Zoals elk schoolkamp eigenlijk. De kinderen gaan in bussen naar de boerderij, ze slapen in tenten, maken zelf pizza en de slotavond is een bonte avond bij het kampvuur. Met het verschil dat ze overdag wel serieus met het onderwerp duurzaamheid bezig zijn. In workshops werken de kinderen in de moestuin en verzorgen ze dieren, leren ze zelf waterfilters maken en afval recyclen. Verder maken ze een wandeling door de natuur en is er tijd voor reflectie. Die is nodig om de kennis uit het kamp mee terug te nemen naar hun eigen omgeving. Hoe kunnen ze die duurzamer maken? Leggen ze een moestuin aan of beginnen ze een afvalscheidingsproject?

Samenwerking in de natuur
Wat vooral indruk maakt is dat de kinderen een andere – natuurlijke – omgeving ervaren. Ze werken in de moestuin, ze houden voor het eerst in hun leven een lammetje vast en genieten van de schaduw van de verschillende soorten bomen. Bovendien zien ze hoe alle elementen in de natuur vanzelf samenwerken. De mest van lama’s, schapen en geiten wordt met behulp van wormen compost, die uitstekende voeding biedt aan de groenten in de tuin. En dat de verschillende planten in de moestuin samenwerken: bepaalde bloemen en kruiden trekken bijvoorbeeld insecten aan om te voorkomen dat deze de jonge groente opeten. En dat het dus niet nodig is om kunstmest of verdelgers te gebruiken. Natuurlijk verandert zo’n kort kamp de wereld niet, maar op z’n minst opent het de ogen van een aantal jongeren. En – misschien wel belangrijker – van docenten. Tijdens mijn vrijwilligerswerk op de boerderij merkte ik dat veel docenten duurzaamheid een lastig onderwerp vinden. Ze weten niet goed wat het is, zijn gewend aan hun dagelijkse schoolpraktijk en hebben geen idee waar ze moeten beginnen om die te veranderen. Tijdens het kamp veranderen ook zij van omgeving, praten over hun lesprogramma en hun schoolomgeving en leren hierin het onderwerp duurzaamheid te herkennen. Als ze dat weten, is het relatief gemakkelijk om het thema in het lesprogramma vorm te geven. Alle scholen gingen met een goed plan voor een duurzamere school naar huis. Uiteindelijk begreep ik dat bewustwording het belangrijkste doel is van het programma, want wanneer mensen in hun eigen omgeving herkennen waar ze duurzamere keuzes kunnen maken, maken ze die makkelijker. En als kinderen dat al op jonge leeftijd leren, dan kunnen ze misschien wel de wereld veranderen.

Bewustwording gebeurt echter ook op andere terreinen in Argentinië. De volgende keer schrijf ik over reducir, reutilizar en reciclar - verminderen, hergebruiken en recyclen. Deze 3 R’en vormen de kern van de bewustmakingscampagne over afval voor consumenten.