MEER GROEIEN OF MINDER VERVUILEN? (20072015) – gastbijdrage van Irene Post

Op mijn reis door Argentinië geniet ik van de eindeloze prachtige landschappen. Gekleurde bergen, gletsjers of pampa’s. Deze pracht wordt hier en daar onderbroken door industrie: raffinaderijen, mijnen of de jaknikkers die gewilde grondstoffen uit deze natuur delven. Het is de paradox die Argentinië heet: een land dat qua natuur alles heeft, met de drang naar vooruitgang, naar méér. Duurzaamheidscampagnes voor Argentijnse consumenten zijn juist voor verminderen, hergebruiken en recyclen. In deze column ontdek ik hoe de drang naar méér samengaat met de hang naar minder.

Verminderen, hergebruiken, recyclen
Afval scheiden en bewust consumeren zijn redelijk nieuwe onderwerpen in Argentinië. Hoewel in Buenos Aires supermarkten geen gratis plastic tasjes meer mogen uitgeven, krijg je op veel andere plekken rare blikken toegeworpen als je een tasje weigert. Je boodschappen worden automatisch in zo veel mogelijk tasjes verpakt. En dat is nog maar 1 voorbeeld. Sinds kort wordt de consument bewust gemaakt van zijn koopgedrag en afval. Bijvoorbeeld in de supermarkt, waar een linnen herbruikbare tas wordt aangeboden als duurzaam alternatief voor de plastic tas. En in een aantal grote steden wordt geëxperimenteerd met afvalscheiding. Dit soort acties staan niet op zichzelf. Organisaties en overheden met een duurzaamheidsmissie zwengelen het denken daarover aan bij de consumenten. Hiervoor adopteerden ze de 3 R’en (Las 3R) van de natuur: reducir, reutilizar en reciclar, oftewel: verminderen, hergebruiken en recyclen. Soms wordt er een 4e R aan toegevoegd, bijvoorbeeld recuperar (herstellen). Verminderen betekent het vermijden van onnodig gebruik, onnodige aankopen of verpakkingen. Bijvoorbeeld het uitzetten van elektrische apparaten als je ze niet gebruikt en ook het nadenken over alternatieven: kun je een katoenen zakdoek gebruiken in plaats van wegwerpzakdoekjes? Hergebruiken is gemakkelijker dan je denkt. Bijvoorbeeld van verpakkingen zoals glazen potjes of plastic zakjes. Eenmaal gebruikt kan veel afval worden gerecycled als je het scheidt: papier, glas, plastic en groenafval. Herstellen spreekt voor zich: het repareren van dingen die kapot zijn. Al valt dat natuurlijk ook onder verminderen en hergebruik. Het voordeel van de 3 R’en als slogan is onder andere dat het makkelijk is te onthouden.

Verminderen is de weg naar vooruitgang
Veel Argentijnen maken vaak onbewust al keuzes volgens de 3 R’en. Simpelweg omdat ze niet veel geld te besteden hebben. Ze kopen bijvoorbeeld een grote verpakking afwasmiddel en gebruiken vervolgens een gebruikte kleinere fles waarin ze de helft uit de grote verpakking aanlengen met water. Ze hebben een kleine moestuin om de wekelijkse uitgaven aan boodschappen te verminderen. Ze herstellen hun kleding in plaats van zomaar nieuwe te kopen. Ze gebruiken lege wijnflessen voor de constructie van hun huis. En ze zijn inventief met hergebruiken van lege verpakkingen. Google maar eens wat je kunt doen met oude verpakkingen. Dit komt echter niet altijd voort uit de gedachte dat het beter is voor het milieu of grondstoffen bespaart. Daarom maken ze net zo vaak een vervuilende keuze als het geld bespaart. De kunst is om deze manier van leven te verbinden aan de duurzaamheidsgedachte, zodat ook bij een betere economie duurzamere keuzes worden gemaakt. En dat is natuurlijk waar de campagne op is gericht. Verminderen – en dus bewust omgaan met afval en grondstoffen – betekent eigenlijk dat je geld overhoudt voor andere dingen. Een mooie opsteker in de drang naar vooruitgang.

Veranderen in een land in ontwikkeling
Wat dit verandert aan vervuilende industrieën in Argentinië? Op dit moment in ieder geval nog niets. Argentijnen hebben banen nodig, het land heeft geld nodig en verkoopt daarom wat er te verkopen valt, ook al biedt dat misschien alleen op de korte termijn een economisch perspectief. Voor een duurzamere toekomst moet er veel veranderen. En dat begint met een verandering in het denken over de toekomst; over het gebruik van grondstoffen en het verwerken van afval. Net als milieueducatie, zijn de duurzaamheidscampagnes voor consumenten daarom gericht op bewustwording. En dat is belangrijk in een land dat zo in ontwikkeling is als Argentinië. Steden weten dat ze weinig toekomst hebben als ze meer groeien in verbruik en vervuiling. Daarom worden ze ‘groene stad’ en laten ze hun burgers nadenken over verminderen. Zo zijn de ideeën van groene stad Buenos Aires bijvoorbeeld meer fietsen om uitlaatgassen te verminderen. En ook het platteland in haar drang naar vooruitgang is gebaat bij bewuste bewoners. Op dit moment hebben bijvoorbeeld 2 miljoen mensen geen toegang tot het elektriciteitsnet. Dat betekent dat ze een alternatieve energiebron gebruiken als ze licht willen in hun huis. Een bewuste consument kiest waarschijnlijk eerder een zonnepaneel dan een vervuilende generator. Verminderen betekent dus vooral bewuste keuzes maken. Diverse instanties in Argentinië herinneren de consument daaraan, juist omdat ze vooruitgang willen. Minder is in dit geval dus meer.

In mijn volgende column ga ik verder in op de situatie op het platteland. In mijn zoektocht naar duurzaamheid ontmoette ik in een uithoek een gezin dat een nieuw dorp was begonnen. Hoe regel je dan je eerste levensbehoeften zonder te eindigen als de hoofdpersoon van de film Into the Wild?