DAN MAAR NAAR SENEGAL EN SÃO VICENTE - 32 (04112016)

Zondag 26 juni 2016 – Ilha de Santiago
Verder naar het noorden. Nou ja, voor zover dat mogelijk is op een eiland dat slechts 75 kilometer lang is en 35 kilometer breed. Maar dat doet er niet meer zo toe als we stoppen bij het voormalige Portugese gevangenenkamp van Tarrafal dat de bijnaam “Campo da Morte Lenta” had, het “Kamp van de Langzame Dood.” Een kamp uit de tijd dat de Portugese dictator Salazar aan de macht was (1932 – 1968), ver weg van de omgeving waar de geïnterneerden vandaan kwamen, zonder mogelijkheid tot contact met de buitenwereld, inderdaad wachten tot de dood langzaam maar zeker voor een oplossing zorgt. Zo sta ik voor het eerst van mijn leven voor de poort van een voormalig concentratiekamp. Het is heel anders dan waarmee wij als recruten in Ossendrecht aan het begin van onze militaire dienstplicht werden geconfronteerd om ons – voor mijn gevoel tenmnste – te intimideren en te indoctrineren. Het spijt me te moeten zeggen dat het op een dusdanig ondoordachte domme manier gebeurde, dat het mij totaal ongevoelig maakte voor de afschuwelijke beelden die ons dag in, dag uit werden voorgeschoteld. Schandalig natuurlijk, maar dat was de manier om ons babyboomers er tijdens de Koude Oorlog van te overtuigen dat het de moeite waard was om bijna twee jaar van ons net beginnende leven op te offeren voor het vaderland. Over de verbanning van Portugese politieke tegenstanders naar “ergens ver weg in de koloniën” had ik eerder al gelezen in de roman “Aan de familie Trago” van Germano Almeida. Dat ging echter over de verbanning met beperkte bewegingsvrijheid van politieke tegenstanders op het, naar ik uit eigen ervaring weet, kleine maar gezellige andere Kaapverdische eiland Boa Vista. Dat was zonder opsluiting binnen vier muren, maar binnen de vier niet al te ver weg gelegen stranden van de Atlantische Oceaan ....... Tarrafal, dat was gemodelleerd naar de Nazi-concentratiekampen, werd geopend in 1936 en onder internationale druk in 1954 gesloten, dat was het tijdperk van de blanke Europese gevangenen. Vervolgens werd het kamp in 1961 heropend, nu voor het opsluiten van dwarsliggende Afrikaanse revolutionaire leiders die zich wilden afscheiden van Portugal. Na de Anjerrevolutie en de onafhankelijkheid van de Portugese koloniën in Afrika werd het kamp definitief gesloten. Het is tegenwoordig een museum dat er slecht onderhouden, verwaarloosd eigenlijk, bijligt. Tja, het had dan ook niet dezefde onvoorstelbare omvang, nooit dezelfde zichtbaarheid of dezelfde voorgeprogrammeerde uitroeing van miljoenen mensen vanwege hun geloof of seksuele geaardheid zoals van de kampen in Nazi-Duitsland en het was natuurlijk heel erg ver weg van een ieders bed. In de tijd zonder satellieten en internet was het gewoonweg onzichtbaar en nu misschien nog wel.

Nog een paar kilometer verder naar het noorden ligt aan een Mediterraanse baai, die totaal fantasieloos Praia do Tarrafal heet, het strand van Tarrafal. Lunch en daarna via de kustweg terug naar Praia. De natte en daardoor stukken groenere kant van het eiland met veel vruchtbare valleien, wat een tegenstelling met São Vicente dat een zichtbare voortzetting van de Sahel is. Én een dorpje dat Orlando me alleen uit de verte wil laten zien, vanaf de andere kant van een door lavastromen gevormde fjordachtige inham: Rabelados. “Rabelados” is het van het Portugees afgeleide Kaapverdiaans Creoolse woord voor “rebellen” want aldus werden de gelovigen beschouwd die zich in het begin van de jaren 40 van de vorige eeuw verzetten tegen de vervanging van lokale katholieke priesters door uit Portugal gestuurde blanke priesters . Hun opdracht was het om de manier waarop de mis werd gevierd en op de scholen religieus onderwijs werd gegeven aan te passen. De “rebellen” werden daarop vervolgd en trokken zich terug in het moeilijk toegankelijke binnenland van het eiland, hoewel er desondanks velen werden gearresteerd en naar andere eilanden werden verbannen. Kleine gemeenschappen leefden in de clandestiniteit waar ze hun traditionele gebruiken en hun geloof praktiseerden, zoiets als de streng christelijke gemeenschappen die in Nederland in Staphorst, op de Veluwe en zo leefden. Zo stel ik mij dat tenminste voor. Tot op de dag van vandaag leven en wonen ze eenvoudig in veelal met dunne boomstammen en klei gebouwde huizen die een dak van palmbladeren heben en bedreigt de moderne wereld hun gemeenschap, zoals ik naderhand in een documentaire zie. De jongere generatie wil televisie kijken, een brommer of auto rijden, uitgaan. Maar waarom Orlando mij niet mee naartoe wil nemen, blijft een raadsel. Hij zegt dat mensen er niemand van buiten willen zien, hetgeen overigens op geen enkele manier blijkt uit de beelden. Helaas heb ik geen vooronderzoek kunnen doen en weet te weinig van het onderwerp om door te zeuren. Dus rijden we terug naar Praia waar ik bij mijn hotel “Praia Confort” aan de Avenida Amílcar Cabral wordt afgezet en daarna nog wat door de buurt wandel. Het park aan de overkant, het presidentiële paleis vlakbij, een pretpark, vrijwel lege straten op deze zondagmiddag. En, o ja, een eveneens leeg strand van grijs vulkaanzand.

slot