INBURGEREN - CULTUURSCHOK (05022018)

Nu ik er alle dagen woon, gebeuren er soms dingen die voorheen onopgemerkt bleven. Dat de Fransen, in onze ogen althans, tot in het overdrevene trots zijn op hun taal en hun cultuur is niets nieuws. Ik herinner me de tijd dat ik per ongeluk het mannelijk of vrouwelijke bepaalde lidwoord niet helemaal goed in mijn hoofd had zitten en per ongeluk “le table“ zei in plaats van “la table“ en dan ging het vervolgens ook helemaal fout met de bijvoeglijke naamwoorden die zich naar het zelfstandig naamwoord richten. Het is dus “une belle table“ en geen “un beau table.“ De arrogante Franse kwallen in Gabon draaiden dan hun hoofd om en wilden verder niets meer met mij te maken hebben omdat ik geen grammaticaal correct Frans sprak. Nadat mijn Nigeriaanse geliefde, die in de Togolese hoofdstad Lomé Frans had gestudeerd, bij de Alliance Française in Lagos ging werken, kwam Sammy, haar leidinggevende, bij ons eten. Sammy had een Algerijnse achtergrond en naarmate de avond vorderde en de sfeer erg ontspannen werd dankzij de bij de maaltijd gedronken wijn bekende hij het nuttige met het aangename te hebben vereningd om vast te stellen of mijn beheersing van de Franse taal voldoende was om samen met mijn geliefde bij hem thuis voor een cocktail te worden genood. Want, zo legde hij uit, als dat niet zo zou zijn, zou hij gedonder krijgen met de Franse genodigen vanwege het inviteren van iemand die slecht Frans sprak of met wie ze Engels zouden moeten spreken. Nu sprak ik sowieso al alle dagen Frans met Clémentine, mijn ménagère, mijn uit het Franstalige buurland Bénin afkomstige huishoudelijke hulp die geen Engels sprak en met mijn geliefde sprak ik Frans als we niet wilden dat in de auto de chauffeur of de Engelssprekende omgeving kon verstaan waarover we ruzieden. En ja, mijn Frans werd voldoende bevonden om te worden genood en vervolgens slechts buitengewoon provinciale Franse expats te mogen ontmoeten met wie ik helemaal niets had.

Toen ik een paar jaar geleden met een andere geliefde een huis in Frankrijk wilde gaan kopen en vooraf een afspraak had met de plaatselijke notaris over een aantal vragen die ik had, concludeerde die aan het eind van het gesprek dat er geen tolk nodig was bij de ondertekening van de koopakte. Want, zo bleek, als buitenlandse kopers de Franse taal niet of onvoldoende beheersen, is zoiets verplicht om te voorkomen dat men naderhand om die reden gaat klagen. Zo'n vertaler dient de koopakte zelfs mede te onderteken voor het geval er achteraf problemen zouden zijn, want dan is hij of zij medeaansprakelijk. Tja, na al dat jarenlange hautaine gedoe en als je dan eenmaal in dat land woont en de taal ook nog eens goed begrijpt, dan begint de cultuurschok pas goed. Vorige week zelfs tot twee keer toe. Het begon allemaal met de Nutella-rellen bij de Intermarché supermarkten, die me toch wel enigszins verbijsterden. Wat was er aan de hand? In plaats van de normale prijs van €4,70 bood de supermarkt kilopotten van dat spul aan voor €1,41 met een maximum van 3 potten per klant, waarna er in de winkels gevechten uitbraken tussen klanten en personeel vanwege de overweldigende belangstelling. De dagen daarna heb ik de plaatselijke Intermarché maar gemeden en kwam toen in de Lidl bij de kassa, waar potten Nutella en hetzelfde goedje van het huismerk stonden, wel in een discussie terecht over de rellen bij de concurrent. En dan het was ook nog eens groot nieuws op een aantal internationale tv-zenders en in buitenlandse dagbladen alsof er geen ander belangwekkend wereldnieuws te melden was.

Hét Franse inburgeringsmoment kwam toen mijn Nigeriaanse verleden, mijn belangstelling voor de Nigeriaanse literatuur én de Franse binnenwaarts gerichte blik wat hun taal en cultuur betreft met elkaar botsten tijdens “la Nuit des Idêes.“ Een cultureel evenement dat wordt georganiseerd door het Institut Français, het instituut dat in het kader van de buitenlandse politiek als opdracht heeft de Franse taal en cultuur in het buitenland aan de man te brengen. De journaliste Caroline Broué, die aan de Sorbonne “Lettres Modernes“ heeft gestudeerd en volgens haar cv al meer dan 20 jaar presentatrice is van de radiozender France Culture, interviewde Chimamanda Ngozi Adichie, de door het Ministerie van Buitenlandse zaken genode eregast. Toevallig een van mijn favoriete hedendaagse Nigeriaanse schrijvers en de auteur van onder meer Paarse hibiscus, Een halve gele zon en Het ding om je hals. Slecht voorbereid óf gewoonweg onwetend vroeg de Franse interviewster aan de Nigeriaanse schrijfster of er boekwinkels zijn in haar land! Ze antwoordde met een beheerste waardigheid die de vragensteller alles behalve verdiende, doch schreef een dag later op Facebook: “Met de vraag of er boekwinkels zijn in Nigeria, wordt de onwetendheid over Afrika als iets vanzelfsprekends gerechtvaardigd. Maar misschien kunnen Fransen zich inderdaad niet voorstellen dat er in Nigeria boekwinkels zijn. En dat is in 2018, in de tijd van internet en interconnectiviteit uiterst betreurenswaardig.“ Waarna ze liet weten dat “the Jazzhole“ op Awolowo Road in Lagos haar favoriete boekwinkel is. Dezelfde winkel waar ik in de jaren 90 van de vorige eeuw mijn boeken en muziek kocht! Met mijn Franse medeburgers over Afrika praten, zal dus soms op je tong bijten of je woorden inslikken worden, was de inburgeringsles die ik al doende leerde.