ESMA (05042018)

“Aan het einde van de jaren 50 wordt aan de opleiding van het Argentijnse leger onderricht toegevoegd in de grondslagen van de Franse doctrine van de niet conventionele oorlogsvoering, zoals die door het Franse leger in de prakrijk zijn gebracht tijdens de koloniale oorlogen in Indochina en Algerije.“ Zo staat in een toelichting vlak na de ingang van het officiershotel van de voormalige ESMA, de Escuela Superior de Mecánica de la Armada dat is gelegen op wat voorheen een groot militair terrein was aan de Avenida Libertador 8151. Het ligt op de grens van de stad met de provincie Buenos Aires, de stadsgrens die gemakkelijk is te herkennen dankzij de General Paz, de snelweg die aan de andere kant van het terrein loopt. Aan de overkant van de General Paz, zo leerde ik als nieuwe inwoner in 2001 al snel, woonden geen Porteños meer zoals de inwoners van de Argentijnse hoofdstad worden genoemd, maar zo'n beetje iedereen die qua IQ op school niet op de voorste rij zat. Uiteraard een vooroordeel, zoals dat tussen steden en regio's in veel landen bestaat. Na ruim 16 jaar in de stad te hebben gewoond en nadat Néstor Kirchner In 2003 tot president was verkozen zo'n beetje alle jaren daarna met grote regelmaat op de televisie te hebben gezien en in kranten en weekbladen te hebben gelezen over wat zich daar tussen 1976 en 1983 tijdens de militaire dictatuur heeft afgespeeld, moet ik met enige schaamte bekennen er nog nooit binnen te zijn geweest. Dat kwam, zo heeft enig zelfonderzoek aan het licht gebracht, omdat het mij tegenstond dat het eerst door president Néstor en daarna door zijn opvolger als staatshoofd - en kort daarna weduwe - Cristina als politiek propagandamiddel werd gebruikt. Én omdat het een baantjesmachine was voor de “militancia Kirchnerista,” de fanatieke aanhangers van hun partij. Aldus heb ik tot het allerlaatste weekeinde dat ik in Buenos Aires woonde gewacht om er naartoe te gaan.

Zo op het eerste gezicht ziet het complex er totaal onschuldig uit. Het lijkt op geen enkele manier bijvoorbeeld op een Brits concentratiekamp uit de Boerenoorlog of op een Duits uit de Tweede Wereldoorlog. De voorgevel van het hoofdgebouw heeft met haar zuilen zelfs wel wat weg van zo'n klassiek landhuis in de zuidelijke Verenigde Staten waar destijds slaven werden gehouden. Verspreid over het terrein staan gebouwen van heel verschillende grootte, het is er lommerrijk, het wordt van de rest van de stad afgeschermd door een stevig hek. Het doet niet eens aan een militair terrein denken, laat staan aan een clandestiene gevangenis en martelcentrum, in de Argentijnse lente komt het zelfs enigszins idyllisch over..... Dat beeld kantelt echter zodra ik het hoofdgebouw inloop en in een grote kale zaal terecht kom waar, zoals op foto's is te zien, voorheen appèl werd gehouden. De ramen zijn bekleed met transparante vellen die zijn bedrukt met kleine portretten van tijdens de dictatuur verdwenen mensen, diezelfde foto's die ik de afgelopen jaren vele tientallen malen moet hebben gezien. Langs de binnenmuur hangen langgerekte vellen met kleine op rouwadvertenties lijkende aankondigingen van de verdwijning van mensen, de meesten zijn nooit teruggekomen. Dankzij de wat mij betreft onverklaarbare drang die mensen in dienst van zo'n regime voelen om vooral goed vast te leggen wie zij hebben opgepakt en gemarteld en doen verdwijnen, zijn er negatieven gevonden waarop desaparecidos staan die hier voor hun verdwijning van de aardbodem hebben vastgezeten. Wat ik tijdens mijn bezoek nogal storend vind, zijn de luidkeels kankerende medewerkers die hun kantoren rond de oude appèlplaats hebben, zoals al uit de spandoeken op de voorgevel bleek zijn ze ontevreden over hun arbeidsvoorwaarden. Nu er geen Kirchner meer aan de macht is, stroomt het geld minder makkelijk en wordt men zelfs geacht op het werk te verschijnen.

“SECTOR 4 – SÓTANO,“ was de kelder waar de opgepakte desaparecidos na hun arrestatie naartoe werden gebracht. En nogmaals voordat ze werden “overgeplaatst.“ De kelder werd voorts gebruikt voor ondervraging en marteling, er waren ruimtes waar dwangarbeid werd verricht en waar gededetineerden werden opgesloten. “Overplaatsen“ betekent in deze het laten verdwijnen van de gevangenen door ze onder andere verdoofd uit een vliegtuig in de de Río de la Plata te gooien. Iets waarvoor de Transavia-piloot Julio Poch door zijn collega's werd aangegeven, ten onrechte zo bleek vorig jaar november toen hij acht jaar na zijn arrestatie werd vrijgesproken. En dan was er een afgesloten ruimte zonder ventilatie of daglicht op een hoger gelegen verdieping waar voorheen de watertanks van het gebouw stonden. Voordat de gedetineerden er werden opgesloten kregen ze een kap over hun hoofd, een capucho in het Spaans, wat de naam van die ruimte werd. Ook hier weer martelingen en opsluiting voordat er werd “overgeplaatst.“ Na de dictatuur werden de sporen in zowel de sótano als de capucho weggewerkt, alsof er niets aan de hand was geweest. De vraag die maanden later nog steeds door mijn hoofd zeurt is of dit het resultaat van de Franse technische ondersteuning of dat het een Argentijns initiatief was.

wordt vervolgd