ESMA - 2 (09042018)

Hoewel in de voorgevel van het hoofdgebouw van de voormalige ESMA nog steeds Escuela de Mecánica de la Armada staat, is het complex na de “demilitarisatie“ omgedoopt tot “Espacio Memoria y Derechos Humanos – ex ESMA.“ Om te benadrukken waar het nu toe dient: de nagedachtenis aan de 30.000 desaparecidos, de veelal jonge mensen die tijdens de militaire dictatuur van 1976 – 1983 zonder een spoor na te laten van de aardbodem verdwenen én de mensenrechten. Dat deze thema's op heel verschillende manieren in beeld worden gebracht, ontdek ik gelijk al na het bezoek aan het voormalige “hoofdkantoor.“ Na nietsvermoedend de appelplaats te zijn overgestoken naar het gebouw waarin voorheen de keuken was gevestigd, word ik daar op de treden van de trap naar de voordeur geconfronteerd met de vraag ¿DONDE ESTÁ SANTIAGO MALDONADO? - WAAR IS SANTIAGO MALDONADO? Dat is de naam van een jonge activist die ruim een maand geleden in het zuiden van Argentinië verdween toen hij deelnam aan een protest van Mapuche indianen die zich al jarenlang verzetten tegen de verkoop aan Benetton van land dat hen traditioneel toebehoort. Zoals overal elders in Argentinië worden de historische rechten van de nazaten van de oorspronkelijke bewoners nogal gemarginaliseerd en krijgt ertegen protesteren in de media normaliter niet al te veel aandacht. Maar nu er een “echte Argentijn“ spoorloos verdween toen de Gendarmería Nacional een wegversperring ontruimende, waren de poppen aan het dansen. Met name de door de vorige president Cristina Kirchner aangestuurde oppositiepoppen. Omdat ik op slechts een paar honderd meter van de Plaza de Mayo woonde, het eindpunt van zo'n beetje iedere politieke manifestatie in Buenos Aires, zag ik met enige regelmaat de demonstraties voorbij komen tegen de zittende regering vanwege een hedendaagse “desaparecido.“ Daarnaast waren er op veel plaatsen in de stad posters te zien en graffiti waarop de “APARACIÓN CON VIDA DE SANTIAGO MALDONADO“ werd geëist. Het in levende lijve weer verschijnen van de verdwenen activist. Zo werd het heden, al dan niet terecht, aan het verleden gekoppeld. Nadat zijn stoffelijk overschot maanden na zijn verdwijning in de Chubutrivier werd gevonden, wilde zijn familie en hun medestanders niet accepteren dat hij door verdrinking was gestorven, hoewel zijn lichaam geen sporen van geweld vertoonde. En zelfs nadat een commissie bestaande uit 55, jawel 55, forensische experts had vastgesteld dat Santiago echt was verdronken en dat zijn lichaam echt al die tijd in het water had gelegen, leeft bij velen desondanks de twijfel voort dat hij door de Gendarmería werd vermoord.

En dan wordt binnen in het voormalige keukengebouw mijn eigen niet al te verre verleden aan het heden gekoppeld. Door een geheel gedemonteerde Ford Falcon, een ruime familieauto die eerst hét symbool was van Argentijns familiegeluk en vervolgens van de repressie tijdens de dictatuur. Meer dan 10 jaar geleden zag ik deze installatie voor het eerst in het Centro Cultural van Recoleta, waar toen met de expositie “Estéticas de la Memoria“ de 30ste verjaardag van de militaire coup d'état van 1976 werd herdacht met.......kunst. De Falcon was de auto waarmee de PFA – de Argentijnse Federale Politie - zich verplaatste en de gearresteerden afvoerde. Die dingen waren over het algemeen legergroen gelakt, deze is wit. Het is een werk van het kunstenaarscollectief “Autores Ideológicos” die begin deze eeuw een door de PFA afgedankt exemplaar kocht om het er kunst van te maken. Ze gingen niet over een nacht ijs. Van “machine naar kunstwerk” was een proces van zes stappen: bekijken, demonteren, schoonmaken, in stukken snijden, wit lakken en opnieuw samenvoegen, deze keer dus niet als auto, maar als kunstwerk. De stukken Falcon werden op stevig betonijzer van verschillende lengte gelast en met veel ruimte ertussen weer min of op hun plaats gezet. Met een beetje goede wil zou het zo weer een echte auto kunnen worden. Enorme schokdemperbladen hangen eronder, het stuurwiel steekt boven alles uit. Een Ford Falcon als ruimtelijk object, de onschuld zelve. Mijn grote afknapper komt kort daarna als ik langs een wat vreemd bouwsel wandel, hoewel ik eigenlijk niet weet of je het in deze serene omgeving wel over een afknapper mag hebben. Het is echter niet anders. Een podium in de openlucht waarvan “het dak“ de vorm en de kleur van een als hoofddoek geknoopte luier heeft, de hoofddoeken die de Madres van de Plaza de Mayo destijds droegen. Behoorlijk popiejopie in mijn ogen, maar ik ben buitenlander en buitenstaander. Op de voet staat “HASTA LA VICTORIA SIEMPRE,“ hetgeen meer met Che Guevara en de Cubaanse revolutie te maken heeft dan met de Madres en “QUERIDOS HIJOS – GELIEFDE KINDEREN“ hetgeen zondermeer van toepassing is. Midden op het ronde podium staat een kopie van de Pirámide de Mayo, het monument dat in het centrum van Buenos Aires op de Plaza de Mayo staat ter herdenking van de Revolución de Mayo, de Argentijnse onafhankelijkheidsverklaring van Spanje in mei 1810. Er omheen draaien poppen die de Madres op hun wekelijkse rondje moeten verbeelden, net zo'n ouderwetse speeldoos waarop poppetjes hun rondjes draaien als de muziek wordt gestart. Tja, wansmaak is ook een vorm van smaak.

wordt vervolgd