MONUMENT ALLEMAND - 5 (17102018)

Als je, zoals de schrijver dezes, een paar jaar in Rio de Janeiro hebt gewoond en als je daar vanuit je kantoor aan de Praia de Botafogo tijdens zo'n eindeloos voortzeurende Braziliaanse vergadering ter afleiding tenminste af en toe naar de Pão de Açúcar – de Suikerbroodberg – kon staren, dan valt de Pain de Sucre even buiten het gehucht Stonne in de Franse Ardennen nogal tegen. Niet dat ik daar naartoe ben gereden om Rio opnieuw te beleven, maar een Suikerbrood? Hoe komen ze erbij. Het VVV-kantoor zit stevig op slot en tijdens het heilige Franse lunchuur loopt er niemand op straat om het aan te vragen. Deze beboste heuveltop lijkt in de verste verte niet op die kale inselberg in Rio, is bovendien een meter of 60 lager en van welke kant ik er ook naar kijk: het lijkt absoluut niet op een suikerbrood. Vanzelfsprekend ontbreekt hier de Baía de Guanabara én de beroemde kabelbaan naar de top en in plaats van uitzicht over die blauwe baai en Niterói aan de overkant, kijk je kilometers ver over de groene laagvlakte waardoor onder andere de Maas stroomt. Om deze Suikerbroodberg is aan het begin van de Tweede Wereldoorlog stevig gevochten, een tankslag die twee weken heeft geduurd. Net zoals vlakbij Sedan op de heuvel van la Marfée, zou je bijna vergeten dat de Franse en Duitse militairen hier in het voorjaar van 1940 niet naartoe waren gekomen om, zoals ik op aanraden van de beheerder van de Duitse oorlogsbegraafplaats, van de vergezichten te genieten, maar om een strategische positie te verdedigen dan wel te veroveren.

Dat de Duitsers in mei 1940 Sedan zo gemakkelijk zouden kunnen bereiken en innemen, werd door de Fransen nog tot kort daarvoor als vrijwel onmogelijk afgedaan en door de regionaal bevelvoerend generaal Charles Huntzinger weggewuifd. De Belgische en Luxemburgse Ardennen werden sinds de vorige oorlog als een onneembaar obstakel voor tanks beschouwd en de na de Eerste Wereldoorlog langs de Frans-Duitse grens gebouwde Maginotlinie als ondoordringbaar. Bovendien was België net als Nederland neutraal, alsof dat toen het er opaan kwam iets uitmaakte. De Duitse elite troepen van de Panzer Grenadier Division Großdeutschland rolden na de val van het matig verdedigde Sedan in een paar dagen door naar de kust, terwijl er gelijktijdig – op 15 mei - rond Stonne een tankslag begon met als inzet de Butte de Stonne, het Suikerbrood. Stonne veranderde op sommige dagen meerdere malen van bezetter totdat de Duitsers het uiteindelijk op 25 mei volledig onder controle hadden. Al doende werd alles in het dorp dat recht overeind stond met de grond gelijk gemaakt, waardoor de 50 of zo inwoners van 2018 allemaal in naoorlogse huizen en boerderijen wonen. Ze hebben naast het kerkhof een oerlelijk kerkgebouwtje teruggekregen ter vervanging van een kerkje uit de 13e eeuw dat, vind ik, tenminste nog uitnodigde om zondags naar de mis te gaan.

Gelukkig verwijst een notitie op de dichte deur van de VVV naar informatie die in de kerk ligt. Daardoor ontdek ik dat pas als je in dat lelijke gebouwtje staat, je de schoonheid ervan ontdekt. Dat gebeurt door de bijzondere decoraties van de bekende beeldhouwer, ontwerper en urbanist Maurice Calka, hoewel het bij de onthulling in 1959 door de parochianen onder het uiten van misprijzende commentaren werd bekeken. Op het Franse platteland was de tijd nog niet rijp voor het fresco achter het altaar waarin op weinig vierkante meters Maria wordt geëerd en de levensloop van Jezus in vogelvlucht wordt weergegeven. Van de annunciatie tot en met de kruisiging. Mooi is de overgang van het fresco naar de ramen: naast Jezus aan het kruis op het fresco, wordt op het grote glas-in-loodraam door luidende kerkklokken de wederopstanding aangekondigd. En zonder bekend te zijn of te willen zijn met de religieuze betekenis van de ramen, zijn de compositie en de kleuren zeer de moeite waard. Zoals het raam in de beuk met in het midden een kroon, schuin erachter staat een vrouw - aan de vleugels te zien een engel – met rechts drie groepen brandende kaarsen. Door het hele beeld vliegen witte duiven en zitten musici – ook met vleugels - die een ode aan de kroon lijken brengen die, naar ik achteraf lees, Jezus Christus symboliseert. Net als ik ernaar sta te kijken, zorgt de herfstzon voor het ideale licht dat de kleuren prachtig uit doet komen zodat ik heel even denk dat mij alvast een korte blik in het hiernamaals wordt gegund.

Naast de kerkdeur staat een lullig stukje veldgeschut dat aan de “bataille” heeft deelgenomen en waarvan de commandant sneuvelde, tegen de muur van zowel het kerkhof als de kerk hangen natuurstenen platen met inscripties van de Franse regimenten die hier vochten. Schuin aan de overkant een kaart en uitleg over het verloop van de strijd en het schuiven van het front, met ernaast een bijzonder Monument Français, het is een tank met de naam “Toulal” die in actie was in mei 1940 en werd uitgeschakeld. Hoe verzinnen ze het, bij de ingang van het dorp stond er ook al een. Het doet wat mij betreft de deur dicht, ik heb weer even genoeg monumenten gezien met de oorlogsherinneringen van anderen.

slot