OP ONTDEKKINGSREIS IN ROTTERDAM – 17 – #DASKUT ….. (25042020)

Vlak voor het begin van mijn speurtocht naar wat er nog over zou zijn van het monument dat bijna honderd jaar geleden ter ere van Hendrik Spiekman in de toen nieuwe en voor die tijd zeer moderne arbeiderswijk Spangen werd onthuld, word ik op ludieke wijze herinnerd aan de hedendaagse werkelijkheid: een geheel in het voorjaarsgroen gehulde klassieke reclamezuil – zo'n peperbus - met de tekst GEEN FESTIVALS MEER met eronder in een spreekballon de hashtag #DASKUT. Net zoals het verbieden van festivals, is ook wat ik vandaag ga doen een direct gevolg van het coronavirus. Overheidsmaatregelen in België en Frankrijk zorgen ervoor dat het minstens tot half mei gaat duren voordat ik terug naar huis kan gaan. In mijn vaderlandse pied-à-terre ligt echter een jaarlijks dikker wordende map met krantenknipsels over Rotterdamse onderwerpen die mijn aandacht trokken en waarover ik misschien meer te weten zou willen komen tegen de tijd dat ik geen lange reizen meer zal kunnen maken. Geheel onverwacht is dat nu dus al, jaren eerder dan ik had gedacht. #DASKUT en ook weer niet, het is evengoed een geluk bij een ongeluk.

Waarom knipte ik het artikel uit de Stadskrant van 13 december 2017 ook al weer uit? De kop “Politicus als rolmodel“ was niet bepaald een aandachttrekker, het was de oude foto die het illustreerde die mij nieuwsgierig maakte en aanzette tot het lezen van de korte opening. Daaruit kon ik opmaken dat het over het Spiekmanmonument in Spangen ging. Een groot, zo te zien aan het water gelegen, monument. Langs Spangen loopt de Delfshavense Schie, waarvan ik de hele oever ken omdat ik er ooit een paar jaar dagelijks langs fietste van en naar mijn werk in de Spaanse Polder, doch het monument was me nooit opgevallen. Artikel niet verder gelezen, uitgeknipt en in de map voor later gedaan, waar het vorige week, bijna 2 ½ jaar later, werd uitgehaald en deze keer wél helemaal werd gelezen. Al doende kwam ik ietsje meer te weten over Spiekman de politicus, dat het monument op de krantenfoto – een ansichtkaart uit het Rotterdamse Stadsarchief – er was gekomen dankzij een vroege vorm van crowdfunding, dat het aan het P.C. Hooftplein stond en niet aan het water én dat het was ontworpen door niemand minder dan H.P. Berlage. Jawel, die van de Amsterdamse Beurs van.....

Mijn speurtocht begint aan het begin van de Mathenesserlaan, gewoon omdat die uitkomt op het Mathenesserplein. Daar hoef je dan alleen nog maar via de Mathenesserbrug de grensrivier met Spangen over te steken. Ondanks dat de Mathenesserlaan in 1992 werd ingekort, blijft het een lange en elegante laan. Ooit had mijn tandarts zijn praktijk tegenover de ingang van Museum Boijmans van Beuningen in één van die witte stijlvilla's uit het begin van de jaren 30 van de vorige eeuw, in het deel van de laan dat werd omgedoopt in Museumpark. Een park dat geen park is en waar tussen het museum en het voormalige hoofdkantoor van Unilever een 40 meter hoog gebouw met een uit louter spiegels bestaande façade wordt gebouwd, het door architect Winnie Maas ontworpen Depotgebouw dat de collectie van Museum Boijmans gaat huisvesten. Door het inkorten is het eerste huisnummer aan de rechterkant van de Mathenesserlaan tegenwoordig 127, eerste huisnummer aan de overkant is 158. Eenmaal over de brug moet ik kiezen tussen linksaf de Mathenesserstraat of de Mathenesserweg of rechtsaf de Mathenesserdijk. Het wordt rechts omdat daar het grootste deel van Spangen ligt, de wijk voor de bouw waarvan Spiekman zich heeft ingezet en waar zijn monument ergens moet staan.

Hendrik Spiekman werd in 1874 in het Groningse Hoogezand geboren waar hij volgens Wikipedia “toen hij twaalf jaar oud was aan het werk ging als krantenloper en leerling-letterzetter.“ Gedreven door de slechte leef- en werkomstandigheden waarmee hij werd geconfronteerd, werd hij al jong politiek actief en was in 1894 één van de oprichters van de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP), de voorloper van de PvdA. In 1901 werd hij namens de SDAP in de Rotterdamse Gemeenteraad gekozen en naderhand, in 1913, in de Tweede Kamer. Gelijktijdig bleef hij actief als vakbondsman en journalist. Hij zette zich met name in voor de rechtspositie van de havenarbeiders en zeelieden, die in 1917 dan ook met duizenden langs zijn begrafenisroute stonden. De leukemie waaraan hij leed, had hem al jong geveld. Het waren diezelfde arbeiders die geld inzamelden voor het monument waarnaar ik nu op zoek ben. Hoewel ik weet dat Berlage's stoere monument van de foto - het centrale deel 4 of 5 meter hoog en al met al 20 meter breed – is gesloopt en is vervangen door een surrogaat omdat het plaats had moeten maken vanwege de stadsvernieuwing! #DASKUT. Maar wat ik zie tart iedere beschrijving: een wit betonnen muurtje waarin alleen de bronzen ster uit het oorspronkelijke monument afkomstig is. Daarin staat: H.SPIEKMAN. Een arme van geboort’ / Die alleen gaven bracht / Heeft hij ons toebehoord / En stierf voor ’t nageslacht. Zo ging het tot voor kort door de PvdA bestuurde Rotterdam dus om met een van zijn belangrijke sociale hervormers. Maar er wel nog ieder jaar heel hypocriet op 1 mei samenkomen en dan luidkeels de Internationale zingen. #DASPASECHTKUT!