OP ONTDEKKINGSREIS IN ROTTERDAM - 31 – LET'S GET PHYSICAL - 7 (27102020)

Tegen het einde van deze nazomerse vrijdagmiddag sla ik bij de gashouder rechtsaf de Keileweg op en ga over de voormalige tippelzone op zoek naar Utopia, iets waar de hoeren die hier destijds tippelden ongetwijfeld ook naar op zoek waren. Zouden ze dit bij Studio van Lieshout in het achterhoofd hebben gehad toen ze overlegden wat de beste plaats voor het beeld met die naam zou zijn? Ik heb zo mijn twijfels. Vijfentwintig jaar geleden was het hier na zonsondergang dusdanig troosteloos dat een goedwillende gesubsidieerde instelling kunstenaar Lydia Schouten opdracht gaf om het met twee schilderijen wat op te vrolijken. In 2020 is het overdag dus de beurt aan Studio van Lieshout, want troosteloos was het en troosteloos is het nog steeds. Als je de krantenkoppen van de afgelopen jaren mag geloven, speelt de gashouder, die destijds door Ferro als opslagruimte werd gebruikt, een voorname rol bij het minder naargeestig maken van deze omgeving, maar erg goed lukken wil het niet. Zo was dat ding voorbestemd om een poptempel te worden, een industriële evenementenlocatie - geen idee trouwens wat dat is – en een concertzaal à la de Amsterdamse Heineken Music Hall. In de loop der jaren decoreerden graffitiartiesten de binnenwanden, was er af en toe een al dan niet illegaal georganiseerd popconcert en in de zomer van 2016 trad Conny Janssen Danst er op met Courage, een speciaal voor de gashouder gecreëerd zang- en dansspektakel dat drie weken lang iedere avond uitverkocht was. Onder de toeschouwers waren vast en zeker veel “recidivisten”, mensen die net als ik en mijn toenmalige geliefde twee jaar eerder naar Heijplaat aan de overkant van de rivier waren getrokken om daar in de voormalige Onderzeebootloods van de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij naar Mirror, Mirror te gaan kijken en luisteren. Tot iets blijvends hebben al die ideeën en plannen nooit geleid, begin vorig jaar nog werd het plan van de Maatschappij voor Volksgeluk om een grote danceclub in de gashouder te vestigen afgeblazen. Zoals het met zo veel utopieën gaat, is haast eindeloos zoeken onvermijdelijk.

Net zoals bij de kussende koeien zijn de makers van Utopia er in geslaagd om een toelichting naast het beeld te zetten die even hoogdravend als nietszeggend is: De weg naar een perfecte toekomst slingert. Gidsen en bewakers zijn nodig, die de weg wijzen, pal staan voor hun idealen en vijanden op afstand houden. Deze figuren zijn een kruising tussen Mozes en de Japanse Ronin-ridders, die klaar staan om zich op te offeren voor de goede zaak zonder er zelf ooit profijt van te hebben. Gooi maar in m'n pet. Het beeld herinnert me in ieder geval absoluut niet aan Mozes zoals ik die ken van de illustratie bij de Uittocht uit Egypte in de kinderbijbel die we vroeger thuis hadden. Daarop was te zien was hoe Mozes met opgeheven staf in de ene hand en de andere hand uitgestrekt over de Rode Zee, het water deed wijken en zo de Israëlieten een uitweg bood om aan het hen achtervolgende Egyptische leger te ontkomen. Door zijn hand nog eens uit te strekken, sloot het water de weg achter hun weer af zodat de achtervolgers verdronken en de vlucht naar het Beloofde Land ongehinderd kon worden vervolgd. Hartstikke spannend verhaal vond ik dat toen, stukken spannender dan dat op een ridderfiguur lijkende polyester beeld met in de linkerhand een flinke hamer en in de rechter zo'n lans waarmee in de middeleeuwen door ridders te paard werd geduelleerd. Wat ik zo symbolisch vind, is de plaats waar het beeld staat. De blik vooruit gericht naar de toekomst: de Lee Towers woontorens aan het Marconiplein, en met de rug naar het verleden gekeerd: de nutteloze lichtblauwe gashouder, een zwaar vervuild industrieterrein en een ernstig vervuilde Keilehaven. De laatste twee springen minder in het oog, maar zijn een verschrikkelijk kostbaar stukje industrieel erfgoed, maar dan wel in behoorlijk negatieve zin. Toen de gasfabriek nog gas produceerde, was de havenkade een grote kolenopslag in de open lucht die decennia lang vol lag met de steenkool die per schip uit de Limburgse mijnen of het Ruhrgebied werd aangevoerd en die, wat een verrassing, de grond onder de kolen en de havenbodem zwaar heeft vervuild. Gewoonweg omdat er destijds geen aandacht voor het vermijden van vervuiling bestond, dat hoorde er immers gewoon bij.....? Voor de bodemsanering, die 8 jaar gaat duren en pas in 2025 klaar zal zijn, heeft de rijksoverheid ruim 90 miljoen Euro beschikbaar gesteld, zodat er bijna 60 jaar na de sluiting van de gasfabriek kantoren en woningen kunnen worden gebouwd. Er moet naar schatting 200.000 kubieke meter vervuilde grond en vervuild havenslib worden afgevoerd en, zo heb ik bijgeleerd dankzij de toespraak die de Rotterdamse wethouder van Financiën en Haven bij het starten van de schoonmaak hield, dat zijn 2 ½ miljoen kruiwagens met rotzooi. Zoals ze in mijn nieuwe thuisland zeggen: On apprend tous les jours, oftewel je leert elke dag wel wat.

wordt vervolgd