COLOMBIA – OVER AFRO'S, BOTERO, ESCOBAR & GARCÍA MÁRQUEZ - 71 (11022021)

Epiloog - 7
Bij het doornemen van de kranten uit de weken dat ik op reis was, ik stipte het al eerder kort aan, lees ik dat er tijdens de voorbereiding van de jubileumuitgave van Ronald Giphart's roman Ik ook van jou – voor het eerst gepubliceerd in 1992 - lang is nagedacht of de zin “De allermooiste negerin ter wereld en haar blonde wonderschone vriendin verdwijnen in de bocht” nog wel kon vanwege het woord negerin. Net terug van een maand door Colombia te hebben gereisd waar ongeveer een kwart van de bevolking – ruim 10 miljoen mensen – als Afrodescendiente wordt beschouwd, vind ik dat weer zo'n typisch Nederlandse discussie tussen goed opgeleide en goed bedoelende landgenoten die vrijwel zeker niet zoals ik zo'n 15 jaar in Afrika ten zuiden van de Sahara hebben gewoond, gewerkt en gereisd én daar met een mooie negerin zijn getrouwd en dat daarna nog eens een paar jaar in Brazilië en de Caraïben hebben gedaan. Daardoor sla ik in ieder geval een bericht als dit nooit over. In de NRC van 14 maart 2017 geeft Giphart een korte toelichting: “Ik kwam daarop omdat in het Rijksmuseum de titels en omschrijvingen werden aangepast, “zwarte negerin” werd bijvoorbeeld “Surinaams meisje.” Die beslissing riep toen veel discussie op. Met de uitgeverij heb ik er in verband met deze jubileumuitgave veel over gesproken. Negerin is een vervelend woord, in de jaren 90 echter niet. Ik vind het nog steeds ingewikkeld. We hebben het zo gelaten, nu zou ik de verteller niet meer zo laten denken.” Och gut, dacht ik toen ik dat las met mijn recente ervaringen nog vers in het geheugen. De “historicus” van San Basilio de Palenque had het een paar dagen eerder nog regelmatig over onze negers als ik het over zijn voorouders had. Dat was aan het eind van de rit stukken authentieker dan het heel erg oplettend over onze uit Afrika afkomstige voorouders of Afro-Colombianen te hebben. En wat nog veel prettiger was: niemand met een donkere huid zat daarmee, wij spraken immers dezelfde Spaanse taal en waren daardoor toch met elkaar verwant?

Giphart maakt mij met zijn uitleg gelijk nieuwsgieriger naar wat er in het Rijks is gebeurd dan naar zijn boek. De NRC van 12 december 2015 brengt uitkomst: Een negerbediende heet voortaan jonge zwarte bediende staat er boven het artikel waarin het hoofd van de afdeling Geschiedenis verklaart: “het Rijksmuseum is bezig zijn collectie te doorzoeken op termen die gevoelig liggen en haalt in principe alle beschrijvingen weg die verwijzen naar huidskleur. Zo is het “negerinnetje” dat Hendrik Dooyer tussen 1906-1913 fotografeerde voor een kerkhof in Paramaribo omgedoopt tot “Surinaams meisje.” Laat ik maar toegeven dat bij mijn bezoeken aan vooral de palenques, de Colombiaanse bosnegerdorpen, mijn Nederlandse genen soms opspeelden en dat ook ik dan overdreven mijn best deed om het politiek correct over Afro-Colombianos of Afrodescendientes te hebben als ik het over de nazaten van de uit Afrika afkomstige slaafgemaakten had. En dan te bedenken dat als men – en ik dus ook – in Buenos Aires of aan de overkant van de Río de la Plata in Uruguay negro of negrito zegt, het vaker over iemand met zwart haar gaat dan over iemand met een zwarte huidskleur en dat het hoe dan ook 99 van de 100 keer affectief bedoeld is en er derhalve vrijwel niemand is die zich eraan stoort. Die Colombiaanse afrodescendientes met wie ik sprak hadden het trouwens zelf gewoon ook over negros en niemand nam er aanstoot aan. Uiteindelijk viel ik dusdanig uit de toon dat ik me heb aangepast, zoals ik meestal in den vreemde doe. Mijn Nigeriaanse schoonfamilie noemde mij tenslotte ook oyingbo, het Yoruba woord voor bleekscheet of iets dergelijks en als ik in de buurt waar zij woonden op straat zo werd gegroet of nageroepen dan groette ik terug met dudu, dat in hun taal zoiets als zwartje betekent, en daar moesten we dan allemaal heel erg om lachen. Niks geen gedoe.

Een paar jaar voordat ik naar Colombia reisde las ik op de flaptekst van Ik wil een zwarte pop, een keurig ingebonden boek uit 1971, “In de reeks van vooraanstaande negerromanciers komt een voor ons nieuwe naam markant naar voren: Frank Hercules, een neger uit Trinidad.” 50 Jaar geleden dus heel acceptabel woordgebruik. Een paar jaar na mijn reis wordt de bij Manchester United voetballende Uruguayaan Edinson Cavani voor 3 wedstrijden geschorst en krijgt hij een boete van 100 duizend pond. Zijn zonde? Op Instagram had hij een Spaanstalige fan die hem met zijn spel had gecomplimenteerd bedankt met de woorden Gracias, negrito hetgeen door de oplettende klojo's van de Engelse voetbalbond die niets beter te doen hadden als racistisch taalgebruik was bestempeld..... Nee, ik ben niet van plan om het inmiddels zwaar gedateerde Nederlandse woord neger of samenstelde woorden waarin dat voorkomt nog te zullen gebruiken, maar negro en negrito reizen een volgende keer gewoon weer mee naar Latijns-Amerika.

epiloog - 8 volgt