CUBA – EEN REIS DOOR DE NALATENSCHAP VAN CASTRO & CHE – 11 (06082021)

Vrijdag 6 augustus 2021 – Intermezzo
Koppensnellen doe ik bijna alle dagen van de week. Nee, niet volgens de traditionele definitie van dit werkwoord in de Dikke van Dale: (m.n. vroeger op Nieuw-Guinea) mensen doden en hun hoofden als trofee meenemen, maar volgens de hedendaagse betekenis: van een krant alleen (vluchtig) de koppen lezen. En dat laatste doe ik dan op de computer in meerdere kranten uit Nederland, Engeland en Argentinië om uiteindelijk alleen maar die artikelen te bewaren en te lezen die me écht interesseren. Juist nu ik over Cuba aan het schrijven ben, gebeurt daar de laatste tijd nogal wat en wordt er vrijwel iedere dag op de een of andere manier aandacht aan het onrustige eiland besteed. Na in de eerste helft van juli de straatprotesten door de eenvoudige Cubanen die de gevolgen van de rampzalige economische toestand dag in dag uit aan den lijve ondervinden, volgden in de tweede helft de buitenlandse commentaren en analyses en kwamen een aantal traditionele medestanders van het Cubaanse regime als het ware uit de kast door zich openlijk uit te spreken tegen de overheidsaanpak van zowel de slecht fuctionerende economie als de coronapandemie.

Zodoende maakte ik dankzij de kop: Pablo Milanés en Cuba: een lesje voor Alberto F. boven een hoofdredactioneel commentaar in het Argentijnse dagblad Clarín kennis met de mij onbekende Cubaanse zanger Pablo Milanés. Alberto F. kende ik al wel, dat is de Argentijnse president, die gevraagd om een reactie op de Cubaanse protesten had verklaard: Ik weet niet zo goed wat er aan de hand is in Cuba..... Ieder volk moet zelf beslissen op welke manier het wil worden geregeerd om in vrede te kunnen leven...... Iets dat door de stukken beter geïnformeerde hoofdredacteur nogal naïef werd gevonden en dat natuurlijk ook was. Je moet al tientallen jaren heel erg slecht hebben opgelet om niet te weten dat het de hiërarchen van de Communistische Partij zijn die in Cuba namens het volk de al dan niet gewenste beslissingen nemen. Vervolgens werd Pablo Milanés aangehaald die als reactie op de arrestatie van zijn protesterende landgenoten had gezegd: Het is ronduit absurd om een volk te onderdrukken dat zich decennia lang heeft opgeofferd en alles heeft gegeven om een ideologie te ondersteunen en als dank daarvoor wordt gearresteerd en opgesloten. De schrijver van het artikel had geen enkele twijfel gehad dat de lezers zouden weten wie die Cubaanse zanger is, wat een nalatenschap is van het ooit zo machtige Spaanse koloniale rijk. Want, of je het wilt of niet, daaraan word je ten zuiden van de grens tussen de Verenigde Staten en Mexico – behalve in Brazilië dan - voortdurend herinnerd door dezelfde taal die er wordt gesproken. Superhandig, want nadat ik als gastarbeider – expat met een ietwat elitair woord - in Buenos Aires noodgedwongen Spaans had moet leren spreken, kon ik redelijk probleemloos in heel Latijns-Amerika terecht, mede omdat ik daarvoor in Rio de Janeiro al Portugees had moeten leren spreken. Daardoor begrijp ik dat het heel vanzelfsprekend is dat een Cubaanse zanger – Pablo Milanés – of een Colombiaanse, Chileense of Peruaanse schrijver – Gabriel García Márquez, Pablo Neruda of Mario Vargas Llosa – zo'n beetje op het hele continent één van de onzen worden beschouwd.

Verder lezend verandert de aanvankelijk voor mijn gevoel gedweeë meeloper Pablo Milanés langzaam maar zeker in een gedoogde criticus van het regime dankzij zijn populariteit in Cuba en Latijns-Amerika. Maar ik ontdek ook dat hij halverwege de jaren 60 van de vorige eeuw één van de duizenden jonge mannen was die vanwege conducta impropia – afwijkend gedrag – werden ingedeeld bij een Unidad Militar de Ayuda a la Producción als alternatief voor de militaire dienstplicht. Dat waren gewoonweg concentratiekampen waar dienstweigeraars om godsdienstige reden, homosexuelen, intellectuelen, dissidenten en andere “onaangepasten” onder erbarmelijke omstandigheden 10 tot 12 uur per dag dwangarbeid moesten verrichten op staatsboerderijen. Zo sprak Milanés zich 10 jaar geleden ook uit tegen het voortdurend arresteren van las Damas de Blanco, een vrouwenbeweging die sinds 2003 regelmatig in het wit gekleed op zondagen demonstreert voor de vrijlating van toentertijd tot langdurige gevangenisstraffen veroordeelde politieke gevangen die echtgenoten, familie of vrienden van hun waren. Nu is demonstreren verboden in Cuba en dus worden de Damas, die wat het regime betreft doodgewone dissidenten zijn, op een Stasi-achtige manier in de gaten gehouden en met de regelmaat van de klok gearresteerd of vastgezet, volgens hen die het bijhouden was dat in 2017 niet minder dan 2.893 keer. Zelfs Pablo's collega zanger en componist Silvio Rodríguez, een erkend supporter van het regime en jarenlang lid van de Asamblea Nacional del Poder Popular – het Cubaanse parlement - die voordat corona toesloeg maandelijks gratis concerten gaf in de armere wijken van Havana, sprak zich openlijk uit voor vrijlating van alle tijdens de protesten gearresteerden die geen geweld hadden gebruikt en voor een minder hardhandige aanpak, maar een aanpak die is bedoeld om de economische en politieke problemen op te lossen. Jammer genoeg is Cuba een schoolvoorbeeld van wat er allemaal mis gaat als voorheen linkse revolutionairen dictators worden en zal dat nog wel even duren.

wordt vervolgd