GRAFHEUVEL - 5 (16062022)

Bij de pakken neer gaan zitten omdat de deuren van de nota bene door Pierre Cuypers ontworpen HH Ewaldenkerk – HH, dat wil zeggen Hunne Heiligheden in het rooms-katholieke jargon - stevig op slot zitten? En ondanks dat aanbellen en kloppen op de voordeur van de eveneens door hem ontworpen pastorie ook die weigert open te gaan? Nee! Als er in Afrika, Zuid-Amerika of de Cariben in zo'n beetje ieder stadje of dorpje wat te ontdekken valt, zal dat het in het Land van Maas en Waal toch niet anders zijn? Aan de andere zijde van de Drutense kerk, in een straat die Kattenburg heet, is het gelijk al raak: het voormalige verenigingsgebouwtje van de R.K. Volksbond – ANNO 1898, het voormalige postkantoor en een paar huizen. Architectonisch bijzonder? Niet echt. Speciaal is het materiaalgebruik in de gevels waarin decoraties bestaande uit vooral veel gekleurde geglazuurde bakstenen zijn verwerkt, Stenen en decoraties die werden ontworpen en geproduceerd in de steenbakkerij die oorspronkelijk slechts was opgericht voor de bouw van de enorme kerk aan de overkant die dominant boven alles uitsteekt. Na de oplevering ervan werd de fabriek overgedaan en voortgezet door twee leden van de parochieraad die in de bouwcommissie hadden gezeten: notaris A.C.J. Dericks en pannenbakker N.A. Geldens. Die wisten derhalve precies waar ze aan begonnen. Vooral Dericks. Hij was de man die de mooie ontwerpen voor de tegels en tableaus had gemaakt, die vandaag nog steeds kunnen worden bewonderd dankzij het glazuur dat daarover was aangebracht en waarvoor het bedrijf tijdens de Wereldtentoonstelling van Antwerpen in 1894 de Gouden Medaille ontving voor hun uitstekende keramische produkten. Vanwege de concurrentie was het recept van die glazuur supergeheim en Jan van den Hoff, de man die het maakte, was goud waard. Hij begon als 17-jarige in de fabriek waar hij zich vrijwel de rest van zijn leven bezig zou houden met de bereiding van het glazuur en op een gegeven moment al zijn recepten keurig opschreef in een notitieboekje dat hij thuis bewaarde. Toen hij 62 jaar was – voor die tijd al behoorlijk oud - leverde hem dat een contract op als meesterknecht en gaf hem pensioenrechten in ruil voor de geheimhouding van zijn unieke glazuren. Bewijs voor het belang ervan.

De unieke geglazuurde decoratieve wandtableaus in de Mariakapel van de kerk – 60 á 70 centimeter hoog en hooguit 20 centimeter breed zo schat ik de veelkleurige elementen – die daar als bekleding op de onderzijde van de binnenmuren werden aangebracht. Het waren slechts een voorproefje van Dericks' creatieve vermogen geweest. Hoog in de gevel van het Volksbondgebouwtje zijn de heilige gebroeders Ewalden afgebeeld, eentje met blond haar en eentje met donker haar, met andere woorden een blanke en een zwarte. Het waren uit Engeland afkomstige missionarissen die in de 7e eeuw, naar het schijnt via wat wij tegenwoordig als Katwijk aan Zee kennen, naar Westfalen waren getrokken om daar de nog heidense Saksen tot het christendom te gaan bekeren. Zoals ze dat ook in de naastgelegen Nederlandse provincie Drenthe gedaan zouden hebben, waardoor beiden tot op de dag van vandaag bekend zijn als de Apostelen van Drenthe. Tijdens hun missiewerk kwamen ze aan hun einde en waarom er nu juist het in die tijd ver weg gelegen Druten een basiliek aan de twee werd opgedragen, blijft iets dat niemand mij heeft kunnen uitleggen. Maar wie weet....... Dankzij al deze Drutense creativiteit en inventiviteit was er mede door de vele opdrachten nadien van Pierre Cuypers een bloeiend nieuw bedrijf ontstaan. Wat deze iets meer dan een handvol Drutense gevels in de schaduw van de kerk met elkaar gemeen hebben, zijn de fraaie “kleurvaste” gevellijsten van ramen en deuren, hier en daar een geveldecoratie – vrijwel altijd steenpatronen met slechts heel af en toe iets figuratiefs - en vrijwel steeds weer sierlijk gedecoreerde hoekljsten van geglazuurde bakstenen. Met andere woorden: alles behalve de saaie gevels die tot dan toe gebruikelijk waren en die het nadien opnieuw zouden worden.

Wat vrijwel overal ter wereld hetzelfde is, tenminste waar ik ooit ben geweest, is zo'n beetje als vanzelfsprekend te worden aangesproken, in gesprek te raken en al dan niet gevraagd nuttige tips te krijgen. En hier nu eens niet vanwege mijn andere huidskleur, doch als een onbekende en daardoor een vrijwel zekere buitenstaander die foto's van iets dat zo 100% Drutens is staat te maken. Zodoende leer ik de uit 1901 – de datum van geglazuurde bakstenen in de gevel laat weinig te raden over - daterende voormalige remise van de Stoomtram Maas en Waal kennen en ben bijna terug in mijn geboortestad Nijmegen. Want die tram onderhield tussen 1902 en 1934 hier in het Land van Maas en Waal de verbinding tussen Nijmegen en het iets voorbij Druten op de zuidelijke oever van de Waal tegenover Tiel gelegen dijkdorp Wamel.

wordt vervolgd