EVEN TERUG NAAR LAGOS (17012023)

Omdat ik door het slechte weer langer in Rotterdam bleef hangen dan de bedoeling was, naar de op minder dan een kilometer van mijn vaderlandse pied à terre gelegen Kunsthal gelopen. Daar wilde ik sowieso ergens in de komende maanden de expositie In the Black Fantastic bekijken, maar nu misschien wel meer nadat een goede vriend mij kort geleden attendeerde op een al wat oudere documentaire waarin Rem Koolhaas – de architect van de Kunsthal - wordt gevolgd op een door hem samen met de fotograaf Edgar Cleijne eind vorige eeuw/begin deze eeuw gemaakte studiereis naar Lagos. Toen ik daar tegen eind 1989 vanuit Gabon naartoe verhuisde, was het nog net de hoofdstad van Nigeria waar ik verwachtte een jaar of 3/4 te zullen wonen en werken, nooit gedacht dat het uiteindelijk bijna 10 jaar zouden worden. Lagos is een enorme stad met meer inwoners dan heel Nederland, een stad die ik dankzij mijn huwelijk met een Nigeriaanse vrouw beter heb leren kennen dan de gemiddelde arbeidsmigrant. Nou ja, wij waren expats – expatriots - in plaats van gastarbeiders of zo, hetgeen vrijwel zeker met onze huidskleur en/of land van herkomst te maken zal hebben gehad. Nooit navraag naar gedaan, waarom zou ik ook. Na wat zoeken vond ik de docu die Bregtje van der Haak in opdracht van de VPRO maakte, maar die in mijn Franse woonplaats niet kon worden bekeken. Iets dat heeft te maken met internationale copyright beperkingen of zo. Die docu wordt als volgt aangeprezen: Architect Rem Koolhaas deed uitvoerig onderzoek naar de verstedelijking en dynamiek van Lagos, de hoofdstad Nigeria. In Lagos/Koolhaas (Bregtje van der Haak, VPRO, 2001) vertelt Koolhaas hoe de stad hem overdonderde. En, zo zag ik later, hem toentertijd ook nogal terughield: eng!!! Lagos was toen trouwens al zo'n 10 jaar niet meer de hoofdstad van Nigeria, dat was sinds 1991 Abuja, de zo'n beetje in het midden van het land nieuw gebouwde stad, à la Brasilia aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.

Er zat niets anders op dan te wachten totdat ik weer eens in Nederland zou zijn om Lagos/Koolhaas te bekijken. Het begint met een vraaggesprek in de huiskamerachtige televisiestudio van NTA 10, de Nigeriaanse publieke omroep. De gastvrouw van het ochtendprogramma the New Dawn at 10 stelt Rem Koolhaas als volgt voor aan de kijkers: “Vandaag gaan we vanuit Lagos naar het verre Dutch-Land om te praten over een onderwerp dat mij na aan het hart ligt: Lagos. Naast mij zit wellicht één van de beste architecten van de wereld, die wat de Grammy of de Oscar van de architectuur is heeft gewonnen: Professor Koolhaas. Fijn dat u bij ons bent.” Al pratend bladert ze - zonder dat erbij te zeggen - door Edgar Cleijne's fotoboek over Lagos met daarin onder andere veel luchtfoto's die hij in 1997 van de stad maakte en merkt op: ”De foto's zijn ongelooflijk. Uit de tekst kreeg ik het gevoel dat de schrijver worstelde met wat hij in vredesnaam met Lagos aan moest.” Waarna zij aan Koolhaas – waarom niet de niet de fotograaf? - vraagt “Why Lagos Nigeria?” Antwoord: “We onderzoeken Lagos omdat we denken dat het een belangrijke stad wordt. We wilden de eersten zijn die begrepen hoe Lagos functioneert. Omdat er geen informatie was, en geen archieven en omdat niemand wist hoe de stad echt werkt moesten we onze weg op de tast zien te vinden en zelf inzichten opbouwen. Daarom doen we hier eerder veldwerk dan onderzoek.” Terwijl ik gelijk al denk “wat een hoogdravend dom gelul” wordt het antwoord krtitiekloos geaccepteerd, misschien voelt de presentatrice wel trots dat een vooraanstaande buitenlander bij gebrek aan informatie niet weet hoe Lagos fuctioneert en in de stad is omdat als eerste te begrijpen.

Desondanks dwing ik mijzelf te doen wat ik me had voorgenomen: de docu tot en met de aftiteling te zullen bekijken. Aldus zie ik dat beide heren even later proberen een kijkje te nemen in de Lagos Polo Club, waar ze ondanks hun huidskleur – of misschien juist wel daardoor - niet verder komen dan de poort waarop duidelijk MEMBERS AND GUESTS ONLY staat. Die wordt voor hun neus gesloten zodra het verse gras voor de paarden naar binnen is gesjouwd, hetgeen voor de studie naar hoe Lagos functioneert natuurlijk geen moer uitmaakt. Deze elitiare club is, net als de vrijwel naastgelegen golfbaan en paardenrenbaan, een erfenis uit de koloniale tijd op het van Mainland Lagos – het echte Lagos – afgescheiden eiland Ikoyi. Hier woonden voorheen de koloniale bureaucraten en zakenlieden en tegenwoordig welgestelde Nigerianen met hun families, afgeschermd van de stukken minder bedeelde echte Lagosians. Nou ja, behalve dan de chauffeurs, huishoudsters, koks en zo die achter in de tuin in de eenvoudige boys' quarters woonden en wonen, want op die manier waren en zijn ze tenminste 24 uur per dag op afroep beschikbaar...

wordt vervolgd