EVEN TERUG NAAR LAGOS – 3 (03022023)

Rem Koolhaas vertelde aan de voor de docukijkers anonieme gastvrouw van het televisieprogramma The New dawn at 10, bij wie hij tijdens zijn Harvard-onderzoek naar het functioneren van Lagos door de jaren heen meerdere malen te gast was, dat hem was opgevallen hoe met name de bewoners van Victoria Island de openbare veiligheid en andere ontbrekende of niet fuctionerende openbare voorzieningen zelf regelden. Voorzieningen waarvan wij in Europa niet beter weten dan dat de overheid ervoor zorgt dat die het altijd goed doen. Wat hij er niet bij vertelde was dat die bewoners van VI zich dat makkelijk konden permiteren. En, o ja, hij noemde en passant de gigantische Alaba International Market op het vasteland van Lagos die ook veel voorzieningen zelf regelde en sprak kort met de baas ervan. Die markt, hoewel deels in de open lucht, lijkt een meer dan enorme MediaMarkt in vergelijking waarmee die op het Binnenwegplein in Rotterdam een soort dorpswinkeltje is. Ze hadden er tot en met een informele rechtbank en privé-gevangenis voor winkeldieven of zich op een andere manier misdragende personen. Dat ontbrak dan weer op VI waar de bewoners over het algemeen hoger opgeleid zijn en financieel stukken beter af en daardoor wellicht meer respect voor de wetgeving hebben. Tot en met de presentatrice toe was zichtbaar verbaasd toen Koolhaas over die rechtbank en gevangenis vertelde, deze succesvolle dame woonde dan ook op Ikoyi en zou echt niet naar Alaba gaan om een televisie of een computer te kopen. Zij, en haar programma lopen trouwens als een rode draad door de VPRO documentaire waarin haar naam echter niet wordt genoemd terwijl ze bijna net zo vaak in beeld is als de architect zelf. Pas op de aftiteling ontdekte ik dat ze Funmi Iyanda heet.

Aan dat Nigeriaanse doe-het-zelven werd ik halverwege vorig jaar herinnerd toen in de Volkskrant een interview stond met Femke van Zeijl, de schrijfster van het boek De doe-het-zelf maatschappij. Overleven in Lagos. De kop ervan sprak me erg aan: Nederland gaat steeds meer lijken op Lagos, Nigeria: een doe-het-zelfmaatschappij. Ik had sowieso al wat met journaliste/schrijfster van Zeijl die voordat ze naar Lagos was verhuisd in Maputo, de hoofdstad van de voormalige Portugese kolonie Mozambique, had gewoond en gewerkt. Doordat ikzelf in de jaren 90 van de vorige eeuw in Lagos had gewoond, had ik van nabij meegemaakt waarover zij in haar nieuwe boek schreef en waar Rem Koolhaas in de docu naar had verwezen. Toen ze in Mozambique woonde ontstond het idee voor haar eerste roman: Koning van de barraca's, die midden 2014 zou verschijnen. Zonder ooit van haar als schrijfster te hebben gehoord, kocht ik het boek drie jaar later bij mijn favoriete Rotterdamse charitatieve 2e-hands boekwinkel, doodgewoon omdat op de achterflap stond: Femke van Zeijl woont en werkt in Lagos, Nigeria. Weer thuis vond ik in NRC-Next een interview met haar naar aanleiding van het verschijnen van die roman met de kop: Halverwege hoofdstuk 8 werd ik zelf verliefd, met daaronder als subkop Mijn eerste keer in Afrika was ik overdonderd. Niet door armoede of cultuurschok, maar door de gulle mannenaandacht. Ineens bleken mijn geprononceerde heupen een schoonheidsideaal. Ik was de mooiste vrouw die op aarde rondliep, vertelden Mozambikaanse mannen me. Ik besefte al snel dat de interesse niet uitsluitend amoureuze gronden had: de mogelijkheid met mij ook een visum voor Europa te scoren vormde een deel van mijn aantrekkingskracht.

Geprononceerde heupen, wat een prachtig eufemisme! Al kort na naar het zwarte Afrika ten zuiden van de Sahara te zijn verhuisd, ontdekte ik dat de gemiddelde man daar vrouwenborsten niet al te erogeen vond, die zijn immers bestemd om het nageslacht uitgebreid aan te laten lebberen, maar vooral op vrouwen met een stevige kont viel. En hoewel in mijn ogen, de billen van Feike die op internetfoto's zijn te zien alles behalve geprononceerd leken, keken die Mozambikaanse mannen er duidelijk heel anders naar. In de 20 eerste pagina's van Femke's Lagos doe-het-zelfboek die dankzij de uitgever op het internet kunnen worden gelezen, las ik dat zij sinds 2012 in het stadsdeel Surulere op het vaste land van Lagos woont en herkende gelijk een aantal dingen die ikzelf destijds min of meer in Lagos had ervaren. “Min of meer” omdat mijn werkgever de expats verplichtte in een streng beveilgde en van alle gemakken voorziene compound te gaan wonen waar het nooit aan elektriciteit of water of zo ontbrak. NEPA has taken the light, NEPA is de Nigeriaanse tegenhanger van het vaderlandse GEB, was zo'n beetje het eerste excuus dat ik met enige regelmaat hoorde en mij moest worden uitgelegd. Het betekende dat het licht was uitgevallen, maar omdat op kantoor en thuis dan automatisch een elektriciteit opwekkende generator startte, had ik daar weinig last van, omdat de airconditioner, de koelkast, de tv of de computer het daardoor gewoon bleven doen. Een schoolvoorbeeld van die doe-het-zelf maatschappij dat me altijd zal bijblijven.

wordt vervolgd