ER IS MAAR ÉÉN KAREL 1 – 4 (10112023)

Na de boomstammen van Ossip Zadkine en daarvoor de meterslange interactieve installatie van plantenzakken van Temitayo Ogunbiyi, spreekt het eigenlijk vanzelf dat er in het hoge trappenhuis een levensecht zeilbootje hangt. Links en rechts op de boeg staat groot OCEAN WAVE geschreven. Opnieuw biedt het bijschrift uitkomst: In 1975 verdween kunstenaar Bas Jan Ader tijdens een zeiltocht over de Atlantische Oceaan. De reis was een kunstproject genaamd “In search of the Miraculous”. Achteraf was het miraculeuze dat de kunstenaar ergens op de oceaan verdween. Zijn Guppy 13, het allerkleinste bootje ooit waarmee een poging werd gewaagd de oceaan over te steken, zou zes maanden later door Spaanse vissers voor de Ierse kust worden gevonden. Nee, Bas Jan was niet meer aan boord. Wie weet was het wel zijn bedoeling geweest om als deel van het project ergens onderweg overboord te gaan en te verdrinken, want het nog geen 4 meter lange vaartuigje was, in mijn ogen tenminste, nu niet bepaald oceaanwaardig. We zullen het nooit te weten komen. De Guppy 13, waarvan er lang geleden een paar honderd werden geproduceerd, moet haast wel zijn vernoemd naar het kleine visje waarvan er een aantal in een aquariumpje in mijn jongensslaapkamer zwommen. Begin jaren 60 had ik in Rotterdam bovendien een klasgenoot die zo'n Guppy 13 had waarmee hij op de Kralingse Plas zeilde. 's Winters werd het gestald in het koetshuis van een villa aan de chique Parklaan die, zo ontdekte ik jaren later, ooit het eigendom was van de familie Jamin. Ik vond het destijds behoorlijk uitdagend om in zo'n klein bootje de Plas op te gaan, waardoor het me allerminst verbaast dat het Bas Jan Ader niet is gelukt er de Atlantische Oceaan mee over te steken. Herinneringen die boven komen drijven bij het kijken naar de door de conceptueel kunstenaar Ahmet Ögüt in 2011 aan het museum geschonken OCEAN WAVE. Hij had het bootje een jaar eerder tweedehands gekocht voor zijn project Guppy 13 vs Ocean Wave; a Bas Jan Ader experience en de kajuit ietwat aangepast. Daarna had hij het publiek uitgenodigd er op het Amsterdamse IJ een paar minuten op te gaan varen om te ervaren hoe Bas Jan Ader zich op zee moest hebben gevoeld. Nogal hoogdravend, want sinds wanneer is een tochtje over het doorgaans rustige IJ te vergelijken met het oversteken van een vaak stormachtige Atlantische Oceaan????

Toevallig kan ik me dat zelf goed voorstellen, inclusief de blindheid – onverschilligheid? - voor gevaar waaraan je op jonge leeftijd lijdt als je iets hoe dan ook wilt doen. Ergens in de herfst van 1966 of 1967 was het me zowaar gelukt te worden uitgenodigd om een illegaal commercieel radiostation te bezoeken dat uitzond vanaf een schip dat drie mijl uit de kust – waar toen de internationale wateren begonnen – in de Noordzee voor anker lag. Waarom er vanaf zee werd uitzonden? Omdat commerciële radio destijds in West-Europa niet was toegestaan. Nou ja, behalve dan Radio 2-0-8, Radio Luxembourg, dat laat op zondagmiddag op de middengolf de Engelse Top-30 uitzond, waarnaar ik van mijn ouders af en toe mocht luisteren. Hele slechte ontvangst, maar ook heel apart. Dat was in de tijd dat FM, internet, kabel en wat dies meer zij nog moest worden uitgevonden. Van de eigenaren van Radio 270, 3 miles off the Coast of Scarborough, dat uitzond vanuit een in het visruim van de Scheveningse logger OCEAAN 7 gebouwde studio, mocht ik langskomen. Met de ferry naar Newcastle, met de bus door naar Scarborough en vandaar samen met de aflossingsploeg van de bemanning in een klein open bootje met stevige buitenboordmotor de Noordzee op. Kutweer: stormachtige wind, erg hoge golven. Wist ik wel zeker dat ik mee wilde gaan? Zo ja: eigen risico als er iets mis zou gaan. Risico? Ik wilde hoe dan ook naar de piratenzender, kon het schip bijna zien liggen, net zoals je vanaf de Scheveningse boulevard destijds in de verte Radio Veronica kon zien. Reddingsvest om en ik kon bovendien hartstikke goed zwemmen, geen enkel risico dus.

Verder de trap op, rechtsaf. In een nogal steriele zaal staat het in 2020 aangekochte Mermaids, Mirror Worlds, een kunstwerk dat bestaat uit een aftands loodsje van sloophout en afgedankte roestige golfplaten met in de “voortuin” een paar weggegooide olievaten. Binnen hangt een groot scherm waarop een gelijknamige video van het Australische Karrabing Film Collective zou kunnen worden bekeken, maar net nu even niet.... Na het zeilbootje in het trapgat wordt me hier nogmaals ingewreven niet meer 100% bij de tijd te zijn wat hedendaagse kunst betreft. Na vrijwel mijn hele arbeidzame leven in de olie-industrie te hebben gewerkt, ontgaat mij het verband tussen die Mermaids, zeemeerminnen, en de olievaten. Hoewel ik er nooit eentje heb ontmoet, weet ik bijna zeker dat een zeemeermin er vast aantrekkelijker uit zal zien dan die handvol afgedankte olievaten. Dat bedenkend schiet me te binnen op de begane grond een ander groot afvalkunstwerk te hebben gezien. Even terug naar af.

wordt vervolgd