ER IS MAAR ÉÉN KAREL 1 – 6 (22112023)

't Is wel gek hoor om de volgende zaal van het van Abbemuseum in te lopen – ZAAL 1.3 – MAATSTAF – en daar dan in een vitrine twee door het digitale tijdperk overbodig geworden, maar juist daarom goed gevulde, ouderwetse kaartenbakken als kunstwerk te zien staan. Stanley Brouwn, de in 1935 in Paramaribo geboren en in 2017 in Amsterdam overleden kunstenaar, had al vroeg door dat je die dingen op de één of andere manier moest redden voordat het te laat was. Volgens de toelichting is het concept van zijn werk het meten en overbruggen van afstanden, waarbij de menselijke ervaring van ruimte centraal staat. Opnieuw een tekst en uitleg die meer bestemd lijkt voor de inwoners van Brainport Eindhoven, dan voor een alledaagse Museumkaarthouder van buiten de stad. Bij een eerste blik op Brouwn's werk lukte het mij niet dat idee erin terug te zien terwijl waarden, die net als afstanden, in getallen worden uitgerukt zo'n beetje mijn sterkste punt is. Door later nog eens naar de zaal terug te gaan en alle tijd te nemen, heeft me over de drempel heen geholpen. De titel die hij in 1977 aan de twee kaartenbakken gaf 1m (100cm) = 1m 1:1 wordt dan vanzelfsprekend als je het eerste kaartje in de tweede bak van zo dichtbij mogelijk bekijkt. Daarop staan drie en een halve rij nauwelijks leesbare getallen waarvan de eerste van de eerste rij 1 cm œ 1m 1 : 100 zijn en de laatste van de laatste rij 100 cm œ 1m 1 : 1. Het klopt 100%, zelfs voor iemand zoals ik die weinig van wiskunde begrijpt, maar wel weet dat 100 centimeter tot in het oneindige gelijk is aan 1 meter en de verhouding van 1 centimeter tot 1 meter altijd 1 op 100 is. Toch? Aan de uit tien smalle één meter lange prints met tien groepen getallen gaf Brouwn de titel 10 stappen op 10 m. De tien naast elkaar gehangen kleine vierkante witte doekjes met ieder als kleine kop 1000 mm boven 10 lege kolommen die visueel beslist geen 10 meter lang zijn, noemde hij 10.000 mm (= 10 m). Als je dan snel wat hoofdrekent, is de uitkomst dat die 1000 mm gelijk is aan 1 m en die 10 kleine witte doekjes bij elkaar opgeteld derhalve 10.000 mm (= 10 m) lang zijn. Zo te zien meet ieder doekje ook nog eens 10 x 10 cm, te weinig om als 1m² - één vierkante meter - op te kunnen hangen. En, zo bedenk ik weer thuis, is het heel terecht dat Brouwn's werk wordt geëxposeerd in het museum dat kon worden gebouwd dankzij het succes van de man in wiens sigarenfabriek veel geld was verdiend met de reclameslagzin Er is maar één Karel 1.

De ecologische barometer is de volgende uitdaging voor de alledaagse van Abbemuseumbezoeker die, zoals ik, op de middelbare school de A-vakken met enige moeite net kon bijbenen en aan de B-kant weinig tot helemaal niets waard was. Wat ik destijds echter wel begreep is dat een gewone barometer een instrument is om de luchtdruk te meten en wordt gebruikt om bijvoorbeeld het weer te voorspellen. Voor de zoveelste keer in mijn leven slaat ongevraagd en noodgedwongen de éducation permanente weer eens toe. Want wat is nu in vredesnaam een ecologische barometer??? Het museum geeft uitleg: De ecologische barometer: In deze zaal vind je kunstwerken die handelen over de relatie tussen mens en natuur. De klimaatcrisis en de schade die de mijnbouw, de industrie en de landbouw aanrichten, lijken mens en aarde tegenover elkaar te plaatsen. In zeer verschillende kunstwerken komen de orkaan Katrina in 2005, de kernramp in Fukushima in 2011, ongeremde mijnbouw in Afrika en Australië aan bod. Wat ik daaruit meen te begrijpen is dat het dus niet zozeer over de relatie tussen mens en natuur gaat, doch eerder over de relatie van mens versus natuur. Superabstract allemaal. Op de website van ENCYCLO.NL, volgens eigen zeggen dé Nederlandse Encyclopedie, heeft het begrip ecologie in het hedendaagse Nederlands maar liefst 25 betekenissen. Dat zijn er 25 teveel, want na alles te hebben gelezen is het mij nog niet duidelijk wat het zou moeten zijn, terwijl de werken van kunstenaars uit de regio die worden getoond evenmin veel helpen. Het schaakbord van Nabuurs&Vandoorn heeft heel overdadig 19x4 velden, in plaats van de gebruikelijke 8x8. Het schilderij herinnert me wel onmiddellijk aan Painting No10 van Erik Adriaan van der Grijn, die, zonder te pretenderen een schaakbord te hebben geschilderd, zich wel keurig aan de 8x8 velden hield en wiens doek door het groen dat boven de hoogste velden van het bord uitsteekt heel wat ecologischer overkomt. De kunstenaar vertelde mij ooit dat toen de verf nog aan het drogen was hij in een financieel lagedrukgebied verkeerde en het bij de BKR – Beeldende Kunstenaars Regeling – had ingeleverd om het hoofd boven water te kunnen houden.......

slot volgt