RAZZIA MONUMENT (07012024)

De 20 beste tentoonstellingen dit jaar volgens de NRC: 2023 was het jaar van de tentoonstelling ‘Vermeer’ in het Rijksmuseum, maar vooral ook het jaar van ‘Moments Contained’, het spraakmakende standbeeld van de zelfbewuste vrouw op het plein voor Rotterdam Centraal, terwijl dat beeld alles behalve een tentoonstelling was. De redactie van het Cultureel Supplement en de fotoredactie hadden de Volkskrant van een week eerder trouwens goed bekeken. Ter illustratie hadden ze bijna dezelfde foto van die stoere Afrikaanse vrouw in Rotterdam afgedrukt en precies dezelfde van de Vermeertentoonstelling boven het overzicht van de beste tentoonstellingen die de Volkskrant redacteuren hadden gezien. Aldus zat ik in Rotterdam tegen eind december te wachten tot mijn epilepsiemedicijnen konden worden afgehaald, omdat je met een Nederlands recept niet bij een Franse pharmacie hoeft aan te komen. De regenbuien waren zowaar even gestopt, een goede gelegenheid om een lange wandeling te maken. Die, zo had ik me voorgenomen, zou beginnen bij de Reuzin voor het station en eindigen aan de voet van de Parkheuvel bij het daar op 10 november onthulde Razzia monument. Door de zware bewolking zag het Stationsplein er totaal anders uit dan toen Moments Contained begin juni was onthuld, bovendien kwam ik uit de richting van het Groothandelsgebouw in plaats vanaf de Westersingel, waardoor mijn ogen het beeld eerst niet eens konden vinden. Maar zelfs toen herkende ik haar maar half, want wat heeft die Afrikaanse vrouw in een t-shirt hier op deze grijze winterse dag in vredesnaam te zoeken? Het zag er zo anders uit dan in de zomer toen ze voortdurend werd omringd door fleurig geklede mensen die met haar op de foto wilden, vandaag ben ik de enige die belangstelling toont. Ze kijkt nogal ongeïnteresseerd in de richting van de Westersingel, waar een overdaad aan beelden is te zien. Maar dat weet ze vast niet.

De belangrijkste voorwaarde voor geluk is dat je wilt zijn wat je bent staat op het Kruisplein op de ventilatieschacht van de ondergrondse parkeergarage. Een uitspraak van de Rotterdammer Erasmus. Oversteken naar de Westersingel, waar een beeldenterras is waarop onder meer de Vlecht van Kalliopi Lemos, l' Homme qui Marche van Auguste Rodin en Moeder en Kind van Carel Visser staan. Op het Eendrachtsplein kan je Paul McCarthy's Santa Claus ontmoeten, het beeld dat in Rotterdam Kabouter Buttplug wordt genoemd omdat de Kerstman een in zijn rechterhand iets heeft dat sprekend op een anaalplug zou lijken. Geen flauw idee of dat zo is. Op de volgende hoek, die met de Westblaak, staat eindelijk een beeld dat niet van brons is: Anita van David Bade, hij bouwde het op met klei, purschuim en gevonden voorwerpen om er daarna een afgietsel in polyester te maken. Zo'n beetje ernaast ligt in het gras van de singel Qwertz van de Oostenrijker Franz West. Nee, het zijn niet de eerste 5 letters van het toetsenbord, maar fel gekleurde rollen plaatstaal waarvan hij wilde dat die sterk met de omgeving zouden contrasteren. En dat doen ze! Wat verderop staat aan de overkant Elevazione van Giuseppe Penone – 4 echte bomen die een omhoog getilde bronzen boom gezelschap houden, om na te zijn overgestoken naar het Scheepvaartkwartier en daar the Long Yellow Legs of Architecture van Coop Himmelb(l)au te hebben bewonderd, via het superstoere betonnen monument van Koningin Wilhelma het Razzia monument op de Maasoever te bereiken.

Op 10 en 11 november 1944 werden in Rotterdam op bevel van de Wehrmacht tienduizenden mannen van tussen de 17 en 40 jaar gedwongen om zich gereed te maken voor de arbeidsinzet - dwangarbeid - in Duitsland. Ze moesten bezakt en bepakt op straat gaan staan om te worden afgemarcheerd. Behalve de wederopbouw van het in mei 1940 verwoeste stadscentrum en het in mei 1958 op het Zuidplein onthulde beeld voor de 20 verzetsmensen die een paar weken voor het eind van de oorlog waren geëxecuteerd op de hoek van de Goereesestraat, waar wij nog geen jaar eerder vanuit Arnhem naartoe waren verhuisd, met de Pleinweg, kwam de oorlog vrijwel nooit ter sprake. En dat er, zo bedacht ik achteraf, zonder twijfel mannen uit die daar vlak voor de oorlog opgeleverde woningen bij de razzia waren afgemarcheerd en dwangarbeid hadden moeten verrichten. Dankzij een artikel in de NRC over de onthulling van het monument, word ik er ruim 60 jaar later over bijgepraat. Het deels betonnen monument van Anne Wenzel bestaat uit een van elkaar gescheiden vrouw op een voetstuk en een wat lager op zijn knieën rustende jonge man die over de rivier uitkijkt. Moeder en zoon? Echtgenoten? De vrouw heeft rechts over de lange rok een fel oranje ovaal, die de man op zijn bovenlijf in plaats van zijn linkerarm heeft. Hoewel ik de symboliek denk te begrijpen, vind ik het ongelooflijk lelijk. Wanneer een jonge man mij vraagt wat ik van het monument vind, krijgt hij spontaan als antwoord Verschrikkelijk lelijk! We raken in gesprek en hij vertelt dat zijn grootvader destijds was opgepakt en dwangarbeid had moeten verrichten en dat hij dat verhaal aan zijn eigen kinderen wil doorgeven. De mooie afsluiting van mijn wandeling bij wat ik desondanks een erg lelijk monument blijf vinden.