HOMBROICH - 4 (29022024)

De Skulpturenhalle staat in het Per Kirkeby Feld dat zoiets als een “bufferzone” is tussen het Raketenstation waar we vandaan komen en Insel Hombroich dat wat verderop ligt. Het zijn de naastgelegen stukken land die Karl-Heinrich Müller had bijgekocht na in 1982 met het Kulturraum van start te zijn gegaan, lang voordat zijn Stiftung uiteindelijk in 1994 de afgedankte NAVO raketbasis had kunnen kopen. Eind 2022 had ik in Kunsthal KAdE in Amersfoort al eens kennis gemaakt met een paar baksteensculpturen van de veelzijdige Deense kunstenaar wiens naam das Feld draagt. Per Kirkeby, afgestudeerd geoloog, beter bekend als schrijver, schilder, filmmaker, maar vooral als architect/beeldhouwer. BAKSTEEN/BRICK heette die expo waar ik de van hem getoonde werken – London uit 1986 en "Paris I, II en VII uit 2017 – bekeek, maar alles behalve bewonderde. Ze oogden nogal saai in die museumzaal. London, een compositie van rode bakstenen op de museumvloer die meer op een ongemakkelijk bankje in een wijkpark leek, met daar achter Paris I, II en III, een drietal op ouderwets hoge rode bakstenen schoorstenen lijkende objecten uit de tijd dat grote Parijse huizen nog met steenkool en/of hout werden verwarmd. Pas hier in Hombroich denk ik te begrijpen waarom er in Amersfoort niets aan was, want die uit bakstenen bestaande sculpturen moet je niet in een afgesloten museumzaal bekijken, maar in een grote open ruimte in de buitenlucht, zoals hier op het Per Kirkeky Feld. En juist daar staan ze dan weer niet....... Wat er wel ergens zou moeten staan zijn een zestal door hem ontworpen gebouwen en juist die zijn niet zo 1,2,3 te ontdekken omdat, zo zie ik achteraf op de website van het Kulturraum, die op een open plek staan dat ervoor in een bosje van volwassen bomen is gekapt en daardoor onzichtbaar is.

Net als bij de Langen Foundation aan de andere kant van de weg, gaat het bij de Skulpturenhalle om zowel de bijzondere architectuur als om wat er binnen en er omheen wordt geëxposeerd. Zodoende ziet de museumbezoeker kunst in een kunstwerk. Terwijl het Langengebouw nog van de tekentafel van een professionele architect kwam, was Karl-Heinz Müller ook iemand die bij het ontwerpen van gebouwen voor Hombroich graag aan de slag ging met beeldend kunstenaars van wie hij vond dat ze over architectonisch talent beschikten. Bij Per Kirkeby lag dat nogal voor de hand gezien zijn kunstwerken van baksteen, waarvan er aardig wat op half afgemaakte gebouwtjes lijken die werk in uitvoering zouden kunnen zijn. Bij de bouw van de Skulpturenhalle kwam de meer als beeldhouwer/tekenaar bekende Thomas Schütte eigenlijk als vanzelfsprekend in beeld gezien het flinke aantal maquettes van imaginaire bouwwerken die hij tussen de bedrijven door had gemaakt. Lang geleden was in 1987 voor de Documenta 8 in Kassel zijn ribkartonnen Eispaleis tijdelijk tot leven gewekt en was het voor de duur van het evenement daadwerkelijk in gebruik als kunstijsbaan zonder dat de meeste schaatsers waarschijnlijk wisten dat het één van de kunstwerken was. De ijsbaan werd overigens na afloop van de Documenta weer met de grond gelijk gemaakt.

Maar het zijn in de eerste plaats de grote potten en de vaas die nonchalant in het ruige gras rondom de Skulpturenhalle lijken te zijn achtergelaten die me interesseren en dat heeft een reden. Tijdens de bijna 10 jaar die ik in Nigeria woonde en werkte, kropen daar ongemerkt de handgemaakte potten van klei mijn leven binnen. Ze werden in Lagos hier en daar langs de weg verkocht, Nigerianen noemden het cooking pots. Toen ik na een tijdje vaker buiten de expat bubble van Victoria Island en Ikoyi op Mainland Lagos rondkeek en bij gelegenheid voor mijn werk of uit nieuwsgierigheid door Nigeria op reis ging, ontdekte ik waarom dat zo was. In tegenstelling tot waar ik tot dan aan toe in Nederland en Engeland aan gewend was geweest: ieder huis aangesloten op gas- en lichtnet en de waterleiding, ontbraken hier in mijn woonomgeving een gasnet en een waterleiding waar je op kon worden aangesloten. Degenen die het zich konden permiteren kookten met flessengas en konden de watertanks op het dak van huizen of gebouwen met enige regelmaat bij laten vullen, elektriciteit viel vaak uit. THERE IS NO LIGHT!! is vast en zeker de waarschuwing die ik het meest heb gehoord tijdens mijn jaren in Lagos. Vandaar dat het hebben van een generator wel handig was en daar had je weer geld voor nodig voor de aanschaf, het kopen van de brandstof en het onderhoud. In de armere wijken van de steden, de sloppenwijken en op het platteland ontbraken deze voorzieningen hoe dan ook. Tja, daar werd dus op een houtvuur in een cooking pot gekookt en werd met de grotere potten water gehaald en daarin bewaard. Al rondreizend zag ik dat de potten in verschillende delen van het land een eigen vorm hadden, af en toe een met de vingers om de pot getrokken decoratie hadden en door de lokale klei waarmee ze werden gemaakt een andere kleur. De net gemaakte nog natte potten werden op een houtvuur gebakken waardoor er soms zwarte brandvlekken ontstonden die in mijn blanke ogen een mooie extra decoratie waren. Maar de potten waren uiteindelijk doodgewone huishoudelijke apparaten en waarom zou iemand met mijn huidskleur die in vredesnaam nodig hebben gehad? Nou ik verzamelde die potten dus.

wordt vervolgd