WIERDEN - 1 (05092024)

Mijn vriend en oud-collega Evert, die in Drenthe woont, stelde mij een tijd geleden voor om samen wierden in de provincie Groningen te gaan bekijken. Dat leek hem een iets dat helemaal in mijn ontdekkingsreizenpatroon zou passen. Wierden??? Groningen?? Groningen herinnerde ik me natuurlijk uit mijn lagereschooltijd als de eerste vaderlandse provincie in het rijtje: Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Holland, Zuid-Holland, Zeeland, Noord-Brabant en Limburg en zelfs de provinciale hoofdsteden: Groningen, Leeuwarden, Assen, Zwolle, Arnhem, Utrecht, Haarlem, Den Haag, Middelburg, Den Bosch en Maastricht herinnerde ik me. Na mijn schooljaren allemaal totaal onbelangrijke kennis die er een jaar of 70 geleden klassikaal werd ingestampt zodat ik het nog altijd spontaan kan opdreunen. Wierden echter? Nooit van gehoord, geen flauw idee wat het zou kunnen zijn. Op het internet ontdek ik het: Een wierde is een benaming voor een kunstmatige heuvel, alleen gebruikt in Groningen. In Friesland noemt men een dergelijke ophoging een terp. Men bouwde deze wierden op de hogere plekken in het landschap om de bebouwing en ook vee tegen hoog water te beschermen. Het noorden van Nederland overstroomde vóór en in de middeleeuwen en ook later nog zeer frequent omdat er toen geen zeedijken waren. On apprend tous les jours.... oftewel: zo leer je steeds wat bij. Wist ik veel dat dit zoiets was, vooral ook omdat ik onderweg naar Frankrijk op de snelweg van Brussel naar Luxemburg al jaren op de afslag 23 vlakbij Namen op de richtingaanwijzer Wierde zie staan. Aldus rijden we op een zondagavond vanuit Rotterdam, waar zijn geliefde woont, naar zijn huis in Diever in Drenthe. Eveneens nooit eerder van gehoord, om vandaar uit een paar dagen op ontdekkingsreis te gaan.

Maandagochtend vroeg is onze eerste reisdoel Zoutkamp, dat voorheen een vissershaven aan de Lauwerszee was. Om daar aangekomen vrijwel gelijk al te ontdekken hoe als gevolg van de Watersnoodramp van 1 februari 1953 het opwerpen van nieuwe wierden voltooid verleden tijd was geworden. Hoewel dat pas op 23 mei 1969 echt het geval was nadat de Lauwerszee tot Lauwersmeer werd gedegradeerd toen Koningin Juliana met het afzinken van het laatste caisson in de afsluitdijk de zee definitief afsloot. Ondertussen was er tussen het provinciale vasteland en de Waddenzee een heel degelijke hoge zeedijk aangelegd. Punt uit! Die Watersnoodramp herinner ik me als de dag van gisteren, niet zozeer om wat het precies was of betekende, want wij woonden letterlijk hoog en daardoor droog in Arnhem-Oost. Nee, het komt doordat mijn vader zaterdag 31 januari 1953 zijn 43ste verjaardag had gevierd en de ouders van mijn moeder, die in Nijmegen woonden, bij ons waren blijven slapen. Het waren de meer dan sobere jaren na het einde van de 2e Wereldoorlog, ik was 6 jaar oud en zat in de 1ste klas van de Ds. Talmaschool in de Geitenkamp, bijna niemand had een telefoon, auto of televisietoestel. Internet en mobiele telefonie moesten nog worden uitgevonden. Mijn vader en opa zaten aan het kleine radiotoestel gekluisterd, de enige bron van informatie op een zondagmorgen. De verslaggevers in Zeeland, West-Brabant en Zuid-Holland deden aan de lopende band verslag over de overstromingen die tijdens de nacht hadden plaats gevonden door een buitensporig zware storm met wind uit de verkeerde richting. Uit de reactie en de toon van de gesprekken tussen mijn ouders en grootouders begreep ik wel dat wat er was gebeurd erg serieus was. Pas laat in de middag van de volgende dag zou ik dankzij de grauwe zwart-wit foto's in de avondkrant waarop mijn ouders waren geabonneerd een eerste indruk krijgen van hoe een watersnoodramp eruit zag. Ook in de dagen daarna ging het over niets anders en werd er in heel Nederland geld en kleding en weet ik niet wat nog meer ingezameld om de slachtoffers bij te staan. Op ons eigen leven had het nauwelijks invloed, waardoor het al gauw weer naar de achtergrond verdween. Dat werd versterkt door het niet bestaan van een doorlopende en overdadige beeldenvloed op de televisie- of het internet, het bleef bij die foto's in de krant. Mijn 7de verjaardag kwam eraan en de Paasvakantie, dat was voor mij toen stukken belangrijker.

Bij de sluis, die tegenwoordig toegang geeft van het Lauwersmeer tot naar wat ooit de thuishaven van de Zoutkamper vissers was, staat er onder de stoplichten naast een slagboom, zeker voor passanten van buiten zoals wij, de amusante waarschuwing: BIJBELSIGNAAL BRUG VRIJ MAKEN. Is Zoutkamp een dusdanig gelovig stadje? Wat is in vredesnaam een BIJBELSIGNAAL??? Het blijkt door het ontbreken van een duidelijke spatie tussen BIJ en BEL om een BIJ BELSIGNAAL te gaan.... Vrijwel naast die sluis staat de Batterij, de in de verhoogde dijk gelegen voormalige sluiswachterswoning, het soort dienstwoning waarvoor ik tot op de dag van vandaag zelf best sluiswachter zou hebben willen worden. En dat terwijl ik zo'n 30 jaar van mijn leven in niet al te lullige dienstwoningen in Afrika en Zuid-Amerika heb gewoond. Het sluizencomplex en de Batterij werden gebouwd toen aan de andere kant van de provincie het Eemskanaal werd aangelegd, waardoor de Noorderhaven van de stad Groningen voor de scheepvaart niet langer alleen maar via Zoutkamp was te bereken, maar ook via Delfzijl..... Begin einde oefening voor de Lauwerszee en Zoutkamp.

wordt vervolgd