MALVINAS (06-04-2002)

Naar het kaartje dat hiernaast staat afgedrukt zoekt men tevergeefs in een Argentijnse atlas, dat wil zeggen voor zover het de geografische namen betreft. In Argentinië heten deze eilanden "las Islas Malvinas", het westelijke eiland Soledad, het oostelijke eiland Gran Malvina en de hoofdstad geen Stanley, maar Puerto Argentino.
De Argentijnen claimen de Malvinas als deel van hun nationale grondgebied sinds de Engelsen in 1833 een kleine groep uit Buenos Aires afkomstige kolonisten verjoegen. Vol te houden dat een paar eilandjes aan de andere kant van de wereld deel zijn van de Britse Eilanden is ook eigenlijk wel wat vreemd.

Omdat er steeds meer geld bij moest om de Falklands onder Brits bestuur te houden, wilde de regering er eigenlijk wel van af en onderhandelde in 1978 korte tijd met de Argentijnse Militaire Junta over de overdracht van de souvereiniteit. Net als de inwoners van Gilbraltar nu, voelden en voelen de Falklanders zich Britser dan de Britten zelf en dwarsboomden de overdracht. Op 2 april 1982 pikten de Argentijnen de eilanden toen gewoon maar in en werden de Malvinas na bijna 150 jaar weer herenigd met het moederland. De vreugde zou van korte duur zijn, de hereniging duurde slechts 74 dagen.

Het toeval wil dat toen de Argentijnen de eilanden bezetten, ik in Engeland woonde en werkte en de Falklands oorlog, of ik dat nu wilde of niet, van nabij volgde. Collega's, buren, kranten en de BBC zorgden daar wel voor. Het vertrek van de Britse Armada voor een reis van 8.000 mijl, de dagelijks voortgang van de vloot, de aankomst bij en de landing op de Falklands, de tegenslagen en de suksessen en uiteindelijk op 14 juni 1982 de overgave van de Argentijnen. De arrogant triomfantelijke Margareth Thatcher die daarop in potsierlijk majesteitsmeervoud de woorden "we rejoice" uitsprak, staat in mijn geheugen gegrift. Een paar maanden later de terugkeer van de troepen en daarna weinig tot niets meer.

Twintig jaar na dato woon en werk ik in Buenos Aires en volg in Argentinië van nabij de herdenking van de invasie en de gevallenen. Zo wordt mij aan de andere kant van de wereld uitgebreid de andere kant van de medaille getoond. Het is vrijwel onmogelijk om niet aan "la Gesta - de heldendaad" te worden herinnerd. Gedurende de week van de herdenking wordt er op grote schaal aandacht besteed aan de gebeurtenissen van 20 jaar eerder. Speciale bijlagen en vele pagina's met interviews met veteranen in vrijwel alle kranten, verslagen van de herdenkingen en demonstraties, discussies op de televisie. Eén van de nieuwszenders toont op 2 april zelfs de hele dag tussen de programmaonderdelen de tekst "LAS MALVINAS SON ARGENTINAS" muzikaal ondersteund door de Malvinas Mars.

Aan de voet van het park tegenover ons appartement, aan de Plaza San Martin, ligt het sobere hoofdstedelijke momument voor "Los caídos en la geste de las Islas Malvinas y Atlantico Sur - De gevallenen tijdens de heldendaden van de Malvinas en de Zuidelijke Atlantische Oceaan". Het bestaat uit een ongeveer 20 meter brede en 3 meter hoge granieten muur en herinnert mij aan het Vietnam monument in Washington DC. Op de muur zijn 25 platen van zwart natuursteen bevestigd, op de platen staan de namen van de 649 Argentijnse militairen die tijdens het conflict sneuvelden. Links boven, onder de eeuwige vlam, is een roestvrij stalen profiel van de eilanden gemonteerd.

Gedurende de dagen voor de herdenking verzamelen zich regelmatig veteranen en familieleden van gesneuvelden bij het monument. De moeder of de weduwe van een gevallene, ik durf het haar niet te vragen, heeft haar zuster en een gepensioeneerde priester meegebracht, gedrieën bidden ze voor zijn zielerust. Een paar veteranen met een Argentijnse vlag om de nek geknoopt voegen zich bij hun en prevelen mee. Op het grasveld naast het monument liggen een paar totaal niet geïnteresseerde Maxímaatjes te zonnen, het monument zelf krijgt net een grote opknapbeurt. De priester leest uit een gebedenboek en haalt aan het slot van de korte ceremonie een klein zilveren wijwatervat uit zijn schoudertas om het monument te zegenen. Daarna worden er aan de omstanders bidprentjes uitgedeeld met aan de voorkant een afbeelding de beschermheilige van Argentinië, de Maagd van Lujan, en op de keerzijde het gebed "Red ons." Er worden pogingen gedaan om gezamenlijke herinneringen te vinden "Ah, is dat niet de luitenant zus en zo over wie u het daar heeft? Hij heeft zich als een held gedragen!" Gedeelde smart is halve smart in praktijk gebracht en zo te zien werkt het.