|
FESTIVAL VAN HET LICHT (08092002)
"Festival de la Luz 02 - Festival
van het Licht 02" is een groot fotografiefestival
dat gedurende de maanden augustus en september
plaatsvindt in Buenos Aires. Het festival
vormt onderdeel van een internationaal netwerk
van festivals, waar ondermeer ook de FotoBiënnale
van Rotterdam toe behoort.
Tijdens het Festival de la Luz zijn er
in Buenos Aires niet minder dan 175 exposities
te zien en dat is zelfs voor een belangstellende
liefhebber wat te veel van het goede. Er
moeten keuzes worden gemaakt, een zaterdag-
en een zondagmiddag, meer niet. Het Culturele
Centrum van Recoleta ligt voor de hand.
Daar zijn in 10 van de zalen eenmans- en
groepstentoonstellingen te zien, voor ieder
wat wils en voor mij dus ook. De groep fotografen
uit de op één na grootste
Argentijnse stad Córdoba, toont een
heel andere kant van het land dan die we
iedere dag in Buenos Aires zien. Tot en
met foto's van een indiaanse pottenmarkt
in de Andes, ik maak een mentale notitie
van een interessant reisdoel. De "landschappen"
gevormd in stromen en stroompjes water,
foto´s van Julie Weisz, zijn boeiend,
maar de verassendste foto ontdek als ik
het gebouw verlaat door een weinig gebruikte
uitgang. Daar is op de buitenmuur een foto
bevestigd van een parkje bij het Berlijnse
U-Bahnstation Wittenbergplatz. Centraal
op de foto staat een ruim twee meter hoog
en een meter breed u-vormig buizenframe.
Op het frame zijn zwarte bordjes bevestigd
waarop met gele letters de namen van 12
concentratiekampen uit de Tweede Wereldoorlog
staan geschilderd. "Orte des Schreckens
die wir niemals vergessen dürfen"
staat er op het bovenste bordje. Naast de
foto staat hetzelfde buizenframe met dezelfde
zwarte bordjes en beschreven met dezelfde
gele letters. Op het bovenste bordje staat
een vrijwel identieke tekst in het Spaans
"Lugares de memoria que no debemos
olvidar jamás" eronder staan
de namen van 12 concentratiekampen en foltercentra
uit de tijd van de Argentijnse militaire
dictatuur van de jaren 1976 - 1983.
Dit is vandaag al de tweede confrontatie
met de dictatuur, het regime van de 30.000
desaparecidos, van de Madres van de Plaza
de Mayo, van de rechtse repressie en van
de Falklandsoorlog. 's Ochtend aan de leestafel
van een koffiebar was ik in het dagblad
Pagina/12 drie herdenkingsadvertenties voor
desaparecidos tegengekomen. Eén voor
een jonge man en een andere voor een jonge
vrouw, beiden verdwenen op 22 augustus 1976
en waarschijnlijk omgekomen in het concentratiekamp
"El Vesubio" en één
voor een 48 jarige man die twee dagen later
werd opgepakt en nooit meer terugkwam.
Op zondagmiddag wandel ik naar het Museum
voor Schone Kunsten van La Boca. De grote
zaal op de tweede verdieping is gevuld met
mooie kleurenfoto's van dit stadsdeel gemaakt
door Luis Rene Morilla en een aardige collectie
door Léon Finquelievich vervaardigde
"statieportretten", portretfoto's
van bekende Argentijnse artiesten. Hoewel
wat gedateerd, de eerste foto's werden zo'n
45 jaar geleden gemaakt, leuk om te zien.
Een paar honderd meter verderop zijn bij
de Fundación Proa onder de titel
"Iconos Metropolitanos" foto's
en videos van internationaal vermaarde fotograven
en filmers te zien. In de grote zaal op
de begane grond hangen de enorme foto's
van Vanessa Beecroft. Foto's van een groep
vrijwel identieke en streng ogende vrouwen
met opgestoken blonde haren en slechts gekleed
in hooggehakte zwarte leren lieslaarzen.
Het zijn foto's van de performance VB45
die in 2001 in de Weense Kunsthalle werd
gerealiseerd. De video van de performance
is in een van de bovenzalen te zien en oogt
bijna net zo statisch als de foto's beneden.
De video van de Iraanse Shirin Neshat, die
net als Vanessa Beecroft in New York woont,
heeft de de moeilijke positie van vrouwen
in de Islamitische samenleving tot onderwerp.
Erg actueel gezien de Nigeriaanse "dood
door steniging" straffen die de afgelopen
maanden aan ongehuwde moeders werden opgelegd
wegens overspelig gedrag. Om de verwekkers
te veroordelen zijn vier mannelijke getuigen
nodig, lauw kans dus.
Op weg terug naar huis passeer ik onder
het viaduct van de snelweg naar La Plata,
aan de rand van de wijk San Telmo, een opvallend
momument in wording. De gemeente Buenos
Aires is er de fundamenten aan het blootleggen
van een voor de aanleg van de weg gesloopt
gebouw. Gelijktijdig zijn beeldende kunstenaars
uit de wijk bezig om de pilaren van het
viaduct in een monument te veranderen. In
de kelders van het lege gebouw dat vroeger
op deze plaats stond, was voor de sloop
in 1976 een clandestiene gevangenis en martelcentrum
gevestigd dat bekend stond onder de naam
"Club Atlético". In deze
"club" zijn ongeveer 1.800 Argentijnen
gevangen gehouden en gemarteld, velen zijn
spoorloos verdwenen. Op een van de pilaren
zijn, à la de "de schreeuw"
van Edvard Munch, om hulp roepende menselijke
gestalten geschilderd Op een andere zijn
menselijke figuren van metaal bevestigd
die uit folterkelders omhoog in de richting
van het hiernamaals lijken te klimmen.
Aan het eind van een weekeinde foto's bekijken,
wordt het nu tijd om zelf foto's te gaan
maken. Foto's van een monument dat de herinnering
aan een zwarte periode uit de recente Argentijnse
geschiedenis levend wil houden. Onder verwijzing
naar het geschatte aantal desaparecidos
staat er op een van de pilaren dat er "30.000
redenen zijn om nooit te vergeten."
Zo eindigt, naast de resten van de clandestiene
cellen van de Club Atlético, het
bezoek aan het Festival van het Licht onbedoeld
in het duister.
|
